Nghiệm pháp Adams: cách thực hiện và giới hạn

Nghiệm pháp Adams là phép sàng lọc thể chất tiêu chuẩn cho vẹo cột sống. Người được khám cúi về phía trước từ khớp háng, trong khi người quan sát nhìn dọc theo lưng để tìm sự mất cân xứng — một ụ gồ xương sườn nhô lên hoặc một bên lưng dưới đầy hơn. Thêm thước đo độ xoay sẽ biến điều mắt thấy thành một con số.

Đã được thẩm định về y khoa bởi Dr. Kevin Lau, D.C. · Cập nhật ngày 25 tháng 7 năm 2026

Được William Adams mô tả từ thế kỷ 19, nghiệm pháp cúi người về trước vẫn là phép sàng lọc bước đầu được dùng rộng rãi nhất cho vẹo cột sống ở trường học và phòng khám, vì nó nhanh, không cần thiết bị và không dùng tia X. Nó cũng có những giới hạn thực sự mà ai dùng cũng nên hiểu: nó phát hiện độ xoay, nó phụ thuộc rất nhiều vào kỹ thuật, và nó không chẩn đoán được vẹo cột sống cũng không loại trừ được.

Nghiệm pháp này tìm điều gì

Trong vẹo cột sống, các đốt sống vừa xoay vừa cong sang bên. Sự xoay đó đưa xương sườn ra sau ở một bên lồng ngực và đưa khối cơ cạnh sống ra sau ở một bên lưng dưới. Ở tư thế đứng thẳng, điều này có thể rất khó thấy. Cúi người về trước loại bỏ phần lớn sự bù trừ, và bên nhô cao trở nên thấy được dưới dạng ụ gồ xương sườn ở lưng trên hoặc chỗ nhô vùng thắt lưng ở lưng dưới.

Điều người quan sát đang đánh giá là hai bên lưng có nằm ở cùng độ cao hay không. Thước đo độ xoay đặt ngang qua lưng tại điểm chênh lệch lớn nhất sẽ chuyển đánh giá đó thành số độ, và đó là điều làm cho kết quả ghi lại được và so sánh được theo thời gian.

Cách thực hiện nghiệm pháp

1. Chuẩn bị chỗ khám. Mặt sàn phẳng, đủ sáng, cởi giày, và để hở lưng đủ để thấy cột sống và cả hai bên thân mình. Với trẻ, áo ba lỗ hoặc áo tắm là phù hợp.
2. Bắt đầu ở tư thế đứng. Hai bàn chân sát nhau, đầu gối thẳng, hai tay xuôi theo thân, trọng lượng dồn đều. Ghi lại mọi điều thấy được ở bước này: độ cao hai vai, độ nhô của xương bả vai, nếp eo, vị trí đầu so với khung chậu.
3. Yêu cầu cúi người về trước từ từ, từ khớp háng. Hai tay buông lỏng với hai lòng bàn tay áp vào nhau, đầu và cổ thư giãn, đầu gối thẳng. Dừng lại khi lưng gần như nằm ngang — không cúi hết xuống chạm mũi bàn chân.
4. Quan sát từ phía sau, ở ngang tầm với lưng. Khuỵu hoặc ngồi xuống để mắt nhìn dọc theo mặt lưng thay vì nhìn từ trên xuống. So sánh hai bên ở lưng trên, lưng giữa và lưng dưới.
5. Đo bằng thước đo độ xoay nếu bạn có. Đặt phẳng ngang qua lưng, vuông góc với cột sống, điểm giữa nằm trên các mỏm gai. Di chuyển từ từ từ lưng trên xuống lưng dưới, dừng ở mỗi vùng.
6. Ghi lại chỉ số cao nhất và vị trí của nó. “8 độ, vùng ngực bên phải” hữu ích hơn nhiều sau sáu tháng so với “8 độ”. Ghi cả ngày và người đo.
7. Quan sát cả từ bên cạnh. Trong lúc người được khám đang cúi, một lưng trên tròn bất thường có thể gợi ý gù cột sống hơn là vẹo cột sống — đó là một dấu hiệu khác và đáng nói với người có chuyên môn.

Đọc điều bạn thấy và điều bạn đo được

Những giới hạn bạn nên biết

• Nó phát hiện độ xoay, không phát hiện độ cong. Một đường cong có thành phần xoay nhỏ có thể chỉ cho chỉ số khiêm tốn. Nghiệm pháp này có thể bỏ sót những đường cong mà nó chưa bao giờ được thiết kế để thấy.
• Nó không chẩn đoán được. Chẩn đoán vẹo cột sống cần thăm khám lâm sàng và thường cần chụp phim, nơi góc Cobb được đo. Xem ATR so với góc Cobb.
• Kết quả phụ thuộc vào người quan sát. Khác biệt giữa những người đo là nguồn gây thiếu nhất quán lớn nhất, nên cùng một người nên thực hiện các lần đo lặp lại khi có thể.
• Thành phần cơ thể ảnh hưởng đến khả năng nhìn thấy. Mất cân xứng khó thấy hơn ở trẻ thừa cân, vì vậy với nhóm này thường dùng ngưỡng chuyển khám thấp hơn.
• Độ cúi thay đổi kết quả. Cúi quá ít thì độ xoay chưa bộc lộ; cúi hết xuống chạm mũi bàn chân làm cột sống tròn lại và có thể làm phẳng nó.
• Nó không nói gì về nguyên nhân hay nguy cơ diễn tiến. Tuổi, mức độ trưởng thành của xương và giai đoạn tăng trưởng quan trọng hơn bất kỳ chỉ số đơn lẻ nào.
• Kết quả bình thường không phải giấy chứng nhận an toàn. Triệu chứng, thay đổi thấy được hay tiền sử gia đình vẫn cần được người có chuyên môn xem xét.

Dùng nghiệm pháp này ở nhà, ở trường và tại phòng khám

Phụ huynh

Nghiệm pháp cúi người về trước đủ đơn giản để làm tại nhà và là cách hợp lý để theo dõi giữa các lần hẹn khám — khoảng hai đến bốn tuần một lần trong giai đoạn tăng trưởng nhanh. Hãy giữ nguyên cách chuẩn bị mỗi lần và ghi lại mọi chỉ số kèm ngày. Mục tiêu không phải là chẩn đoán cho con bạn, mà là nhận ra một thay đổi đủ sớm để có thể xử lý.

Sàng lọc ở trường học

Các chương trình sàng lọc thường kết hợp nghiệm pháp cúi người về trước với thước đo độ xoay, để quyết định chuyển khám dựa trên một con số được ghi lại thay vì một cảm nhận, và để kết quả nhất quán giữa những người sàng lọc khác nhau. Ghi lại chỉ số, vùng đo và người sàng lọc giúp việc theo dõi sau đó dễ hơn rất nhiều. Một bản ghi rõ ràng cũng giúp phụ huynh hiểu vì sao có hay không có chuyển khám. Tại Việt Nam, cong vẹo cột sống được nêu tên trong quy định về y tế trường học như một vấn đề cần thường xuyên theo dõi, nhưng quy định không kèm quy trình khám, không ấn định độ tuổi và không đặt ngưỡng độ nào. Vì vậy các gia đình không nên mặc định rằng nhà trường sẽ cung cấp một con số được đo và ghi lại đều đặn; việc tự ghi chỉ số tại nhà chính là phần bù cho khoảng trống đó.

Người có chuyên môn

Trên thực tế, nghiệm pháp này là một phần của một cuộc thăm khám rộng hơn, bao gồm tư thế, độ cao hai vai và khung chậu, chiều dài chân, khám thần kinh, tình trạng tăng trưởng và tiền sử. Thước đo độ xoay dạng số bổ sung một bản ghi có mốc thời gian, có thể xem cùng với các mốc chụp phim và giảm việc phải dựa vào ký ức về những lần khám trước.

Khi nào cần đi khám chuyên khoa

Hãy đặt hẹn khám nếu chỉ số đạt tới ngưỡng chuyển khám, nếu các chỉ số tăng dần qua nhiều lần đo, hoặc nếu bạn thấy hai vai không đều, một bên xương bả vai nhô lên, đường eo hai bên lệch nhau, thấy ụ gồ xương sườn khi cúi người về trước, hoặc có đau lưng dai dẳng hay đau làm thức giấc ban đêm. Kết quả khác nhau giữa từng người; việc thăm khám của người có chuyên môn là điều xác định ý nghĩa của một kết quả sàng lọc đối với một người cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Nghiệm pháp Adams là gì?

Là một phép sàng lọc thể chất, trong đó người được khám cúi về phía trước từ khớp háng trong khi người quan sát nhìn dọc theo lưng để tìm sự mất cân xứng do độ xoay của thân mình. Đây là phép sàng lọc bước đầu tiêu chuẩn cho vẹo cột sống.

Nên cúi về trước đến mức nào?

Đến khi lưng gần như nằm ngang, hai tay buông lỏng và đầu gối thẳng. Cúi hết xuống chạm mũi bàn chân làm cột sống tròn lại và có thể che mất độ xoay mà nghiệm pháp này muốn bộc lộ.

Nghiệm pháp cúi người về trước có chẩn đoán được vẹo cột sống không?

Không. Đây là một phép sàng lọc. Chẩn đoán cần thăm khám bởi người có chuyên môn và thường cần chụp phim, nơi góc Cobb được đo.

Nghiệm pháp này có thể bỏ sót vẹo cột sống không?

Có. Nó phát hiện độ xoay của thân mình, nên một đường cong có thành phần xoay nhỏ có thể chỉ cho chỉ số khiêm tốn. Kết quả thấp đi kèm mất cân xứng thấy được, đau hay tiền sử gia đình vẫn cần được xem xét.

Phụ huynh có thể tự thực hiện tại nhà không?

Có, với một người thứ hai để quan sát và đo. Hãy giữ nguyên cách chuẩn bị mỗi lần và ghi lại mọi chỉ số kèm ngày, để chính diễn tiến — chứ không phải một con số đơn lẻ — dẫn đường cho quyết định đi khám.

Có cần thước đo độ xoay để làm nghiệm pháp này không?

Không, nhưng thước đo độ xoay chuyển một cảm nhận bằng mắt thành số độ, nhờ đó kết quả ghi lại được và so sánh được theo thời gian. Ứng dụng thước đo độ xoay trên điện thoại thực hiện đúng phép đo đó bằng cảm biến của điện thoại.

Tài liệu tham khảo: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ và cộng sự. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Nghiên cứu này đánh giá phương pháp sàng lọc ATR bằng điện thoại thông minh và không đánh giá bất kỳ ứng dụng cụ thể nào.