Chỉ số thước đo độ xoay dưới 5 độ thường được coi là thấp. 7 độ là ngưỡng mà phần lớn các chương trình sàng lọc dùng để chuyển một người đến người có chuyên môn. Đây là hướng dẫn sàng lọc — không phải chẩn đoán, và cũng không phải số đo độ cong của cột sống.
Thước đo độ xoay ghi lại độ xoay thân đốt sống (ATR): một bên thân mình nhô cao hơn bên kia bao nhiêu khi một người cúi về phía trước. Vì nó đo độ xoay ở bề mặt lưng chứ không đo bản thân cột sống, chỉ số này nên được hiểu là một dấu hiệu cho biết có nên đánh giá thêm hay không — không phải một con số mô tả cột sống.
Các khoảng chỉ số thước đo độ xoay, xem nhanh
| Chỉ số | Thường được hiểu là | Bước tiếp theo thường làm |
|---|---|---|
| 0–4 độ | Thấp; mất cân xứng nhỏ là chuyện phổ biến trong dân số chung | Tiếp tục theo dõi định kỳ, nhất là trong giai đoạn tăng trưởng nhanh |
| 5–6 độ | Đáng lưu ý; là điểm chuyển khám thường dùng với trẻ thừa cân, vì ở nhóm này đường cong khó thấy hơn | Đo lại cẩn thận; cân nhắc đi khám chuyên khoa |
| Từ 7 độ trở lên | Là ngưỡng chuyển khám được chấp nhận rộng rãi trong các chương trình sàng lọc | Đi khám chuyên khoa |
| Tăng khoảng 5 độ | Dấu hiệu diễn tiến, bất kể giá trị tuyệt đối là bao nhiêu | Đi khám chuyên khoa |
Vì sao 7 độ là điểm chuyển khám thường dùng
Ngưỡng sàng lọc luôn là một sự đánh đổi. Đặt mốc chuyển khám quá thấp thì rất nhiều trẻ khỏe mạnh bị gửi đi chụp phim không cần thiết; đặt quá cao thì bỏ sót những đường cong đáng lẽ nên được để ý sớm. Khoảng 7 độ là mốc mà phần lớn các chương trình sàng lọc đã chọn như một điểm cân bằng khả thi, với 5 độ dùng cho trẻ thừa cân vì ở nhóm này đường cong dễ bị che hơn. Tại Việt Nam không có ngưỡng ATR nào được quy định ở cấp quốc gia; các nhóm nghiên cứu trong nước sử dụng và khuyến nghị mốc từ 5 độ. Từng chương trình và từng người khám có thể dùng điểm cắt hơi khác nhau, và kết quả thay đổi theo tuổi, mức độ trưởng thành của xương, kiểu đường cong và tính nhất quán của phép đo.
Chỉ số không cho bạn biết điều gì
- Nó không phải góc Cobb. Góc Cobb được đo trên phim X-quang và là số đo dùng để chẩn đoán. ATR và góc Cobb có liên quan nhưng không thay thế được nhau — xem thước đo độ xoay đo cái gì.
- Nó không cho một mức độ nặng. Chỉ số 9 độ không phải là “vẹo cột sống mức trung bình”; đó là lý do để đi khám.
- Nó không loại trừ vẹo cột sống. Một chỉ số thấp đi kèm mất cân xứng thấy được, đau lưng hay tiền sử gia đình vẫn cần được người có chuyên môn xem xét.
- Bản thân nó không nói gì về nguy cơ diễn tiến. Tuổi, mức độ trưởng thành của xương và giai đoạn tăng trưởng có trọng lượng lớn hơn một con số đơn lẻ.
Diễn tiến quan trọng hơn con số
Một chỉ số là một lát cắt tại một thời điểm. Một chuỗi chỉ số được đo theo cùng một cách, bởi cùng một người, ở những khoảng thời gian đều đặn thì hữu ích hơn nhiều. Một chỉ số ATR tăng đều trong vài tháng là có ý nghĩa, dù từng lần đo trông vẫn còn nhỏ — còn một chỉ số nhảy lên một lần rồi trở lại mức nền thì thường phản ánh kỹ thuật đo hơn là sự thay đổi thực sự. Đó là lý do việc ghi lại ngày, vùng đo và người đo đáng thêm vài giây. Về kỹ thuật, xem cách dùng thước đo độ xoay.
Chỉ số ở trẻ em so với người lớn
Ở trẻ em và thanh thiếu niên, điều cần lo là diễn tiến trong giai đoạn tăng trưởng, nên chỉ số thường được đo lại thường xuyên hơn — khoảng hai đến bốn tuần một lần trong giai đoạn tăng trưởng nhanh — và xu hướng tăng cần được xử lý sớm. Ở người lớn, xương đã phát triển hết và thay đổi thường chậm hơn, do yếu tố thoái hóa chứ không do tăng trưởng; theo dõi mỗi tháng thường là đủ, kèm chú ý đến triệu chứng song song với con số. Trong cả hai trường hợp, các ngưỡng chuyển khám ở trên là điểm khởi đầu cho một cuộc trao đổi với người có chuyên môn, không phải thứ thay thế cuộc trao đổi đó.
Khi nào cần đi khám chuyên khoa
Hãy đi khám nếu chỉ số đạt tới ngưỡng chuyển khám, nếu các chỉ số tăng dần theo thời gian, hoặc nếu bạn thấy hai vai không đều, một bên xương bả vai nhô lên, đường eo hai bên lệch nhau, hoặc thấy ụ gồ xương sườn khi cúi người về trước. Kết quả và cách xử trí phù hợp khác nhau giữa từng người; việc thăm khám của người có chuyên môn là cách duy nhất để biết một chỉ số có nghĩa gì với một người cụ thể.
Tải Scoliometer App
Có trên iPhone và Android.
Được các bác sĩ và gia đình ở hơn 75 quốc gia tin dùng.
Câu hỏi thường gặp
- Chỉ số thước đo độ xoay bao nhiêu là bình thường?
- Dưới 5 độ thường được coi là thấp. Mất cân xứng nhỏ của thân mình là chuyện phổ biến, nên không cần chỉ số 0 độ để một tấm lưng được xem là không có gì đáng chú ý khi sàng lọc.
- Chỉ số 5 độ có phải là vấn đề không?
- Bản thân nó thì không. Đó là lý do để đo lại cẩn thận và cân nhắc đi khám chuyên khoa — và là điểm chuyển khám thường dùng với trẻ thừa cân.
- Chỉ số 7 độ có nghĩa gì?
- Khoảng 7 độ là ngưỡng mà phần lớn các chương trình sàng lọc dùng để chuyển một người đi khám chuyên khoa. Nó cho biết cần được thăm khám thêm, không cho biết là đã có vẹo cột sống.
- Chỉ số thước đo độ xoay có bằng góc Cobb không?
- Không. ATR được đo trên bề mặt lưng; góc Cobb được đo trên phim X-quang. ATR cao hơn thường đi cùng đường cong lớn hơn, nhưng mối liên hệ chỉ ở mức xấp xỉ và khác nhau giữa từng người.
- Nếu chỉ số tăng lên giữa hai lần đo thì sao?
- Mức tăng khoảng 5 độ cần được người có chuyên môn xem xét, dù chỉ số tuyệt đối trông vẫn còn nhỏ. Trước tiên hãy xác nhận kỹ thuật đo giống nhau hoàn toàn, sau đó đi khám.
Hướng dẫn liên quan
- ATR so với góc Cobb — vì sao chỉ số thước đo độ xoay không phải số đo độ cong.
- Cách dùng thước đo độ xoay — kỹ thuật giúp các chỉ số so sánh được theo thời gian.
- Nghiệm pháp Adams — tư thế sàng lọc và điều người khám quan sát.
- Thước đo độ xoay là gì? — giải thích dụng cụ và phép đo.
Tài liệu tham khảo: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ và cộng sự. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Nghiên cứu này đánh giá phương pháp sàng lọc ATR bằng điện thoại thông minh và không đánh giá bất kỳ ứng dụng cụ thể nào.