Η δοκιμασία επίκυψης (Adams) είναι η καθιερωμένη κλινική δοκιμασία ανίχνευσης για τη σκολίωση. Το άτομο σκύβει προς τα εμπρός ενώ ο εξεταστής κοιτάζει κατά μήκος της πλάτης για ασυμμετρία — έναν ανασηκωμένο πλευρικό ύβο ή μια πιο γεμάτη πλευρά στη μέση. Το σκολιόμετρο μετατρέπει σε αριθμό αυτό που βλέπει το μάτι.
Περιγράφηκε από τον William Adams τον 19ο αιώνα και παραμένει η πιο διαδεδομένη δοκιμασία πρώτης γραμμής για τη σκολίωση σε σχολεία και ιατρεία, επειδή είναι γρήγορη, δεν χρειάζεται εξοπλισμό και δεν εκθέτει το παιδί σε ακτινοβολία. Έχει όμως και πραγματικούς περιορισμούς, που καλό είναι να γνωρίζει όποιος τη χρησιμοποιεί: ανιχνεύει περιστροφή, εξαρτάται πολύ από την τεχνική, και ούτε διαγιγνώσκει τη σκολίωση ούτε την αποκλείει.
Τι αναζητά η δοκιμασία
Στη σκολίωση οι σπόνδυλοι δεν κυρτώνουν μόνο πλάγια, αλλά και περιστρέφονται. Η ίδια η λέξη «σκολίωση» είναι ελληνική, από το σκολιός («στραβός»), και απαντά ήδη στα ιπποκρατικά κείμενα. Η περιστροφή μεταφέρει τις πλευρές προς τα πίσω στη μία πλευρά του θώρακα και τους παρασπονδυλικούς μυς προς τα πίσω στη μία πλευρά της μέσης. Στην όρθια θέση αυτό μπορεί να είναι δυσδιάκριτο. Η επίκυψη αφαιρεί μεγάλο μέρος της αντιρρόπησης και η ανασηκωμένη πλευρά γίνεται ορατή ως πλευρικός ύβος στην άνω πλάτη — αυτό που πολλοί γονείς περιγράφουν ως «καμπούρα» — ή ως οσφυϊκή προπέτεια χαμηλά στη μέση.
Αυτό που κρίνει ο εξεταστής είναι αν οι δύο πλευρές της πλάτης βρίσκονται στο ίδιο ύψος. Το σκολιόμετρο, ακουμπισμένο εγκάρσια στο σημείο της μεγαλύτερης διαφοράς, μετατρέπει αυτή την κρίση σε μοίρες — και έτσι το εύρημα γίνεται καταγράψιμο και συγκρίσιμο στον χρόνο. Η επίκυψη ξεχωρίζει επίσης τη δομική από τη λειτουργική σκολίωση: στη δομική η ασυμμετρία επιμένει όταν το άτομο σκύψει, ενώ η λειτουργική — που μπορεί να οφείλεται, για παράδειγμα, σε ανισοσκελία — τείνει να ισιώνει.
Πώς εκτελείται η δοκιμασία
- Ετοιμάστε τον χώρο. Επίπεδο δάπεδο, καλός φωτισμός, χωρίς παπούτσια, και αρκετή έκθεση της πλάτης ώστε να φαίνονται η σπονδυλική στήλη και οι δύο πλευρές του κορμού. Ένα αμάνικο μπλουζάκι ή το πάνω μέρος του μαγιό βολεύει στα παιδιά.
- Ξεκινήστε από την όρθια θέση. Πόδια ενωμένα, γόνατα τεντωμένα, χέρια χαλαρά στο πλάι, βάρος μοιρασμένο και στα δύο πόδια. Σημειώστε ό,τι φαίνεται ήδη σε αυτό το στάδιο: ύψος ώμων, προβολή της ωμοπλάτης, πτυχές της μέσης, θέση του κεφαλιού πάνω από τη λεκάνη.
- Ζητήστε από το άτομο να σκύψει αργά προς τα εμπρός από τα ισχία. Τα χέρια κρέμονται χαλαρά με τις παλάμες ενωμένες, το κεφάλι και ο αυχένας χαλαροί, τα γόνατα τεντωμένα. Η κίνηση σταματά όταν η πλάτη γίνει περίπου οριζόντια — δεν χρειάζεται να ακουμπήσουν τα δάχτυλα των ποδιών. Το επίσημο ελληνικό πρωτόκολλο δημόσιας υγείας της Περιφέρειας Αττικής το διατυπώνει ως εξής: «Από την όρθια θέση με ενωμένα τα πόδια και τεντωμένα τα γόνατα το άτομο σκύβει προς τα εμπρός έως ότου η Σ.Σ γίνει παράλληλη με το οριζόντιο επίπεδο.»
- Παρατηρήστε από πίσω, στο ύψος της πλάτης. Σκύψτε ή καθίστε, ώστε να κοιτάτε κατά μήκος της επιφάνειας της πλάτης και όχι από πάνω προς τα κάτω. Συγκρίνετε τις δύο πλευρές στην άνω πλάτη, στη μεσότητα και στην οσφυϊκή μοίρα.
- Μετρήστε με σκολιόμετρο, αν έχετε. Ακουμπήστε το επίπεδα στην πλάτη, κάθετα στη σπονδυλική στήλη, κεντραρισμένο πάνω από τις ακανθώδεις αποφύσεις. Μετακινήστε το αργά από την άνω πλάτη προς τη μέση, κάνοντας μια παύση σε κάθε περιοχή.
- Καταγράψτε τη μεγαλύτερη ένδειξη και τη θέση της. Το «8°, δεξιά θωρακική» είναι πολύ πιο χρήσιμο σε έξι μήνες από το σκέτο «8°». Σημειώστε την ημερομηνία και ποιος πήρε τη μέτρηση.
- Παρατηρήστε και από το πλάι. Όσο το άτομο είναι σκυμμένο, μια ασυνήθιστα κυρτωμένη άνω πλάτη μπορεί να υποδηλώνει κύφωση και όχι σκολίωση — διαφορετικό εύρημα, που αξίζει να αναφερθεί στον γιατρό.
Πώς ερμηνεύονται όσα βλέπετε και μετράτε
| Εύρημα | Τι μπορεί να σημαίνει | Συνήθης επόμενη κίνηση |
|---|---|---|
| Η πλάτη φαίνεται συμμετρική· ATR κάτω από 5° | Καμία εμφανής κορμική ασυμμετρία σε αυτή τη δοκιμασία. Σε ελληνικά δεδομένα αναφοράς (Grivas και συν., Scoliosis 2006· 2.071 παιδιά και έφηβοι 5–18 ετών) η ένδειξη στην όρθια θέση ήταν ακριβώς 0° περίπου στα δύο τρίτα των υγιών παιδιών — επιφανειακή μέτρηση, χωρίς ακτινογραφίες. | Τακτική παρακολούθηση, ιδίως στην περίοδο ραγδαίας ανάπτυξης |
| Μικρή διαφορά· ATR 5°–6° | Ήπια ασυμμετρία που αξίζει παρακολούθηση. Στα παιδιά με αυξημένο σωματικό βάρος η ασυμμετρία φαίνεται δυσκολότερα, οπότε το όριο παραπομπής χαμηλώνει — όχι όμως ενιαία στις 5°: σε δημοσιευμένη κλίμακα κατά δείκτη μάζας σώματος (Margalit και συν.) μετακινείται από 8° στα λιποβαρή και 7° στα παιδιά φυσιολογικού βάρους σε 6° στα υπέρβαρα και 5° στα παχύσαρκα. | Επαναλάβετε προσεκτικά τη μέτρηση· εξετάστε το ενδεχόμενο εκτίμησης από επαγγελματία υγείας |
| Σαφής ύβος ή προπέτεια· ATR 7° ή περισσότερο | Το όριο παραπομπής που χρησιμοποιείται ευρύτερα στα προγράμματα ελέγχου: 7° κατά τον Bunnell (Spine 1993), ATI ≥7° στο πρόγραμμα του «Θριασίου» (Grivas και συν., 2002), 6–7 μοίρες στο πρωτόκολλο του «Τζανείου». Δεν υπάρχει ένα ενιαίο «ελληνικό όριο». | Ζητήστε εκτίμηση από τον παιδίατρο ή από ορθοπαιδικό |
| Ένδειξη που ανεβαίνει κατά 2° ή περισσότερο με τον χρόνο | Πιθανή εξέλιξη, ανεξάρτητα από την απόλυτη τιμή | Ζητήστε επανεκτίμηση από επαγγελματία υγείας |
| Χαμηλή ένδειξη, αλλά ορατή ασυμμετρία, πόνος ή οικογενειακό ιστορικό | Η δοκιμασία μπορεί να μην έχει εντοπίσει το πρόβλημα | Ζητήστε ούτως ή άλλως εκτίμηση από επαγγελματία υγείας |
Περιορισμοί που καλό είναι να γνωρίζετε
- Ανιχνεύει περιστροφή, όχι κύρτωση. Μια κύρτωση με μικρή περιστροφική συνιστώσα μπορεί να δώσει μέτρια ένδειξη. Η δοκιμασία μπορεί να μη δει κυρτώσεις που ποτέ δεν σχεδιάστηκε να δει.
- Δεν θέτει διάγνωση. Η διάγνωση της σκολίωσης απαιτεί κλινική εξέταση και συνήθως ακτινογραφία, όπου μετριέται η γωνία Cobb. Δείτε ATR και γωνία Cobb.
- Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον εξεταστή. Η διαφορά ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς εξεταστές είναι η μεγαλύτερη πηγή ασυνέπειας — γι’ αυτό, όπου γίνεται, τις επαναληπτικές μετρήσεις καλό είναι να τις παίρνει το ίδιο άτομο.
- Η σύσταση του σώματος επηρεάζει το τι φαίνεται. Η ασυμμετρία διακρίνεται δυσκολότερα στα παιδιά με αυξημένο σωματικό βάρος, γι’ αυτό και το όριο παραπομπής χαμηλώνει για αυτά. Δεν πρόκειται πάντως για ένα ενιαίο 5°: η δημοσιευμένη κλίμακα κατά δείκτη μάζας σώματος (Margalit και συν.) δίνει 8° στα λιποβαρή, 7° στα παιδιά φυσιολογικού βάρους, 6° στα υπέρβαρα και 5° στα παχύσαρκα παιδιά.
- Το βάθος της επίκυψης αλλάζει το αποτέλεσμα. Πολύ ρηχή και η περιστροφή δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί· πλήρης κάμψη μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών στρογγυλεύει τη σπονδυλική στήλη και μπορεί να εξομαλύνει την ασυμμετρία.
- Δεν λέει τίποτα για την αιτία ούτε για τον κίνδυνο εξέλιξης. Η ηλικία, η σκελετική ωρίμανση και το στάδιο ανάπτυξης βαραίνουν περισσότερο από οποιαδήποτε μεμονωμένη ένδειξη. Και μια διευκρίνιση που χρειάζεται συχνά στην Ελλάδα: ούτε η βαριά σχολική τσάντα ούτε η κακή στάση στο θρανίο προκαλούν ιδιοπαθή σκολίωση.
- Ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν είναι πιστοποιητικό. Συμπτώματα, ορατές μεταβολές ή οικογενειακό ιστορικό εξακολουθούν να χρειάζονται εκτίμηση από επαγγελματία υγείας.
Η δοκιμασία στο σπίτι, στο σχολείο και στο ιατρείο
Γονείς
Η δοκιμασία επίκυψης είναι αρκετά απλή για να γίνει στο σπίτι και αποτελεί λογικό τρόπο παρακολούθησης ανάμεσα στα ραντεβού — περίπου κάθε δύο έως τέσσερις εβδομάδες στην περίοδο ραγδαίας ανάπτυξης. Κρατήστε τη διάταξη ακριβώς ίδια κάθε φορά και σημειώνετε κάθε ένδειξη με την ημερομηνία της. Ο σκοπός δεν είναι να διαγνώσετε το παιδί σας, αλλά να αντιληφθείτε μια μεταβολή αρκετά νωρίς ώστε να προλάβετε να την ελέγξετε.
Ο σχολικός προσυμπτωματικός έλεγχος στην Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει πραγματική και μακρόχρονη παράδοση σχολικού ελέγχου για σκολίωση — απλώς ποτέ εθνική. Το πρώτο ελληνικό πρόγραμμα έγινε στην Αττική το 1975 (Smyrnis, 3.494 παιδιά 12–14 ετών). Ακολούθησαν το πρόγραμμα του «Θριασίου» στη Δυτική Αττική (1996/97–2009) και εκείνο του «Τζανείου» στον Πειραιά (2009–2019), συνολικά περίπου 24.223 παιδιά, με εκπαιδευμένες επισκέπτριες υγείας να κάνουν τη δοκιμασία επίκυψης και τη μέτρηση με σκολιόμετρο και με όριο παραπομπής γύρω στις 6–7 μοίρες. Τα προγράμματα αυτά όμως στήθηκαν σε επίπεδο νοσοκομειακής περιφέρειας, με άδεια εισόδου στα σχολεία από το Υπουργείο Παιδείας. Ο Grivas και οι συνεργάτες του το γράφουν ρητά — «ένα τέτοιο πρόγραμμα δεν είναι θεσμοθετημένο στην Ελλάδα» (Scoliosis 2007;2:7) — και στη διεθνή καταγραφή της SOSORT την ίδια χρονιά η Ελλάδα απάντησε «Όχι» στο ερώτημα αν ο έλεγχος είναι υποχρεωτικός. Μετά το 2019 δεν τεκμηριώνεται κανένα σχολικό πρόγραμμα σε λειτουργία: το ιατρείο σκολίωσης του «Τζανείου» φαίνεται να συνεχίζει, το πρόγραμμα εισόδου στα σχολεία όχι. Το Ατομικό Δελτίο Υγείας Μαθητή (ΑΔΥΜ) κατονομάζει τη σκολίωση, δεν ορίζει όμως μέθοδο: δεν αναφέρει δοκιμασία επίκυψης, ούτε σκολιόμετρο, ούτε όριο σε μοίρες, ούτε συχνότητα πέρα από τα σημεία εγγραφής. Έτσι, η χώρα που είχε από τα πιο ενεργά σχολικά προγράμματα στην Ευρώπη είναι σήμερα χώρα όπου ένα παιδί μάλλον δεν θα ελεγχθεί ποτέ για σκολίωση μέσα στο σχολείο — και αυτός είναι ο πιο πρακτικός λόγος να ξέρετε να κάνετε σωστά τη δοκιμασία στο σπίτι.
Επαγγελματίες υγείας
Στην πράξη η δοκιμασία είναι ένα μόνο στοιχείο μιας ευρύτερης εξέτασης, που περιλαμβάνει τη στάση του σώματος, το ύψος ώμων και λεκάνης, το μήκος των κάτω άκρων, νευρολογικό έλεγχο, το στάδιο ανάπτυξης και το ιστορικό. Ένα ψηφιακό σκολιόμετρο προσθέτει μια χρονοσημασμένη καταγραφή, που μπορεί να διαβαστεί δίπλα στα μεσοδιαστήματα των απεικονίσεων και μειώνει την εξάρτηση από ανακλήσεις εντυπώσεων. Σημειώστε ότι η Ελλάδα δεν διαθέτει εθνική κλινική κατευθυντήρια οδηγία για τη σκολίωση· οι ελληνικές πηγές που αναφέρουν όρια τα αποδίδουν στη SRS ή στη SOSORT.
Πότε να ζητήσετε εκτίμηση από επαγγελματία υγείας
Κλείστε ραντεβού αν η ένδειξη φτάσει το όριο παραπομπής, αν οι ενδείξεις ανεβαίνουν από μέτρηση σε μέτρηση, ή αν παρατηρήσετε ανισοϋψείς ώμους, προβάλλουσα ωμοπλάτη, ανομοιόμορφη γραμμή της μέσης, ορατό πλευρικό ύβο στην επίκυψη ή πόνο στην πλάτη που επιμένει ή ξυπνά το παιδί τη νύχτα. Στην Ελλάδα η πρώτη στάση είναι ο παιδίατρος ή ένας ορθοπαιδικός με εμπειρία στις παιδικές παραμορφώσεις της σπονδυλικής στήλης. Ο νόμος προβλέπει πλέον σύστημα παραπομπών, που από τον Απρίλιο του 2026 καλύπτει και τους συμβεβλημένους με τον ΕΟΠΥΥ ιδιώτες· ως τα μέσα του 2026 όμως η σχετική πλατφόρμα ήταν ακόμη σε φάση δοκιμών και δεν είχε ανακοινωθεί ημερομηνία υποχρεωτικής εφαρμογής, οπότε ρωτήστε τον παιδίατρό σας τι ισχύει τη στιγμή που το χρειάζεστε. Η ιδιωτική οδός δεν προϋποθέτει παραπεμπτικό. Τα αποτελέσματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο· αυτό που δίνει νόημα σε μια ένδειξη ανίχνευσης για ένα συγκεκριμένο παιδί είναι η εξέταση από επαγγελματία υγείας.
Κατεβάστε την εφαρμογή Scoliometer App
Διαθέσιμη για iPhone και Android.
Χρησιμοποιείται από ειδικούς και οικογένειες σε πάνω από 75 χώρες.
Συχνές ερωτήσεις
- Τι είναι η δοκιμασία επίκυψης (Adams);
- Είναι μια δοκιμασία ανίχνευσης κατά την οποία το άτομο σκύβει προς τα εμπρός από τα ισχία, ενώ ο εξεταστής κοιτάζει κατά μήκος της πλάτης για ασυμμετρία που οφείλεται σε περιστροφή του κορμού. Είναι η καθιερωμένη δοκιμασία πρώτης γραμμής για τη σκολίωση.
- Πόσο πρέπει να σκύψει το άτομο;
- Μέχρι η πλάτη να γίνει περίπου οριζόντια, με τα χέρια να κρέμονται ελεύθερα και τα γόνατα τεντωμένα. Η πλήρης κάμψη μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών στρογγυλεύει τη σπονδυλική στήλη και μπορεί να κρύψει ακριβώς την περιστροφή που η δοκιμασία θέλει να αποκαλύψει.
- Μπορεί η δοκιμασία επίκυψης να διαγνώσει σκολίωση;
- Όχι. Είναι δοκιμασία ανίχνευσης. Η οριστική διάγνωση απαιτεί εξέταση από επαγγελματία υγείας και συνήθως ακτινογραφία, όπου μετριέται η γωνία Cobb.
- Μπορεί η δοκιμασία να μη δει μια σκολίωση;
- Ναι. Ανιχνεύει την περιστροφή του κορμού, οπότε μια κύρτωση με μικρή περιστροφική συνιστώσα μπορεί να δώσει μέτρια ένδειξη. Χαμηλή ένδειξη μαζί με ορατή ασυμμετρία, πόνο ή οικογενειακό ιστορικό χρειάζεται και πάλι εκτίμηση.
- Μπορούν οι γονείς να την κάνουν στο σπίτι;
- Ναι, με ένα δεύτερο άτομο να παρατηρεί και να μετρά. Κρατήστε τη διάταξη ακριβώς ίδια κάθε φορά και καταγράφετε κάθε ένδειξη με ημερομηνία, ώστε την απόφαση να την καθοδηγεί η τάση και όχι ένας μεμονωμένος αριθμός.
- Χρειάζομαι σκολιόμετρο για να κάνω τη δοκιμασία;
- Όχι, αλλά το σκολιόμετρο μετατρέπει μια οπτική εντύπωση σε μοίρες, κάτι που κάνει το αποτέλεσμα καταγράψιμο και συγκρίσιμο στον χρόνο. Μια εφαρμογή σκολιομέτρου για smartphone κάνει την ίδια μέτρηση με τους αισθητήρες του κινητού.
Πηγή: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ, κ.ά. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995 (DOI 10.1007/s00586-021-06860-x, PMID 34008090). Η μελέτη έγινε στα εξωτερικά ορθοπαιδικά ιατρεία παιδιατρικού νοσοκομείου (Sophia Children’s Hospital, Erasmus MC, Ρότερνταμ), σε 50 εφήβους με ήδη διαγνωσμένη ιδιοπαθή σκολίωση της εφηβείας (44 κορίτσια, μέση ηλικία 14,1 ετών, μέση γωνία Cobb 38,5°) — όχι σε σχολείο ούτε σε συνθήκες σπιτιού. Αξιολόγησε τη μέτρηση της γωνίας περιστροφής κορμού με smartphone ως μέθοδο, όχι κάποια εξειδικευμένη εφαρμογή για τη σκολίωση.
