Το σκολιόμετρο χρησιμοποιείται κατά τη δοκιμασία επίκυψης (Adams). Ο εξεταζόμενος σκύβει προς τα εμπρός, το όργανο τοποθετείται επίπεδα εγκάρσια στην πλάτη και καταγράφεται η μεγαλύτερη ένδειξη της γωνίας περιστροφής κορμού (ATR). Η τεχνική μετράει περισσότερο από το ίδιο το όργανο.
Οι περισσότερες ασταθείς ενδείξεις του σκολιομέτρου οφείλονται στη στάση και στην τοποθέτηση, όχι στο ίδιο το όργανο. Μια πλάτη που δεν είναι παράλληλη με το έδαφος, ένα κινητό που κρατιέται υπό γωνία ή διαφορετικός εξεταστής κάθε φορά μπορούν από μόνα τους να μετακινήσουν τον αριθμό κατά αρκετές μοίρες. Ο οδηγός αυτός περιγράφει τον έλεγχο βήμα προς βήμα και στη συνέχεια τα λάθη που αλλοιώνουν συχνότερα μια μέτρηση.
Τι χρειάζεστε
- Ένα φυσικό σκολιόμετρο ή την εφαρμογή Scoliometer App σε ένα smartphone.
- Ένα επίπεδο, σταθερό δάπεδο — όχι κρεβάτι, στρώμα γυμναστικής ή επικλινή επιφάνεια.
- Καλό φωτισμό και ελεύθερη θέα της πλάτης. Το παιδί πρέπει να είναι γυμνό από τη μέση και πάνω, ώστε να φαίνεται η σπονδυλική στήλη· στα κορίτσια μπορεί να παραμείνει ο στηθόδεσμος.
- Ένα δεύτερο άτομο που θα πάρει τη μέτρηση. Η αυτομέτρηση δεν είναι αξιόπιστη σε αυτή τη δοκιμασία.
- Κάπου να καταγράψετε το αποτέλεσμα — ημερομηνία, περιοχή και ένδειξη.
Βήμα προς βήμα: πώς γίνεται η δοκιμασία επίκυψης
- Τοποθετήστε τον εξεταζόμενο σε όρθια θέση, με τα πόδια ενωμένα και τις φτέρνες σε ευθεία γραμμή. Τα γόνατα τεντωμένα, το βάρος ίσα μοιρασμένο και στα δύο πόδια, χωρίς παπούτσια. Η άνιση κατανομή του βάρους προκαλεί κλίση της λεκάνης και αλλοιώνει τη μέτρηση.
- Ζητήστε του να σκύψει προς τα εμπρός από τους γοφούς. Τα χέρια κρέμονται χαλαρά προς τα κάτω, με τις παλάμες ενωμένες, σαν να πρόκειται να κάνει βουτιά στην πισίνα, το κεφάλι και ο αυχένας χαλαροί, έως ότου η πλάτη γίνει παράλληλη με το έδαφος. Αποφύγετε την πλήρη κάμψη μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών. Έτσι η σπονδυλική στήλη στρογγυλεύει και εξαφανίζεται η ασυμμετρία που προσπαθείτε να δείτε.
- Σταθείτε πίσω από τον εξεταζόμενο, στο ύψος της πλάτης. Καθίστε ή σκύψτε στα γόνατα, ώστε να κοιτάτε κατά μήκος της πλάτης και όχι από πάνω προς τα κάτω.
- Τοποθετήστε το σκολιόμετρο επίπεδα εγκάρσια στην πλάτη, κάθετα στη σπονδυλική στήλη, με το κέντρο του πάνω στις ακανθώδεις αποφύσεις. Αν χρησιμοποιείτε την εφαρμογή, ακουμπήστε το κινητό επίπεδα στην πλάτη με τον ίδιο προσανατολισμό, χωρίς να πιέζετε.
- Μετακινηθείτε αργά κατά μήκος της πλάτης — ανώτερη θωρακική, κύρια θωρακική και στη συνέχεια θωρακοοσφυϊκή/οσφυϊκή μοίρα. Σταματήστε σε κάθε επίπεδο και αφήστε την ένδειξη να σταθεροποιηθεί.
- Σημειώστε τη μεγαλύτερη ένδειξη και το σημείο στο οποίο εμφανίστηκε. Τα πρωτόκολλα προσυμπτωματικού ελέγχου αναφέρονται σε μία μέγιστη τιμή, που αντιστοιχεί συνήθως στην κορυφή της καμπύλης. Καταγράψτε την περιοχή και την ημερομηνία: το «7° στην κύρια θωρακική, δεξιά» είναι πολύ πιο χρήσιμο αργότερα από το σκέτο «7°».
Πώς παίρνετε μετρήσεις που συγκρίνονται με την πάροδο του χρόνου
Ένας μεμονωμένος αριθμός λέει λιγότερα από μια σειρά μετρήσεων που έγιναν με τον ίδιο τρόπο. Για να είναι συγκρίσιμες οι ενδείξεις:
- Κρατήστε τον ίδιο εξεταστή. Η διακύμανση μεταξύ διαφορετικών εξεταστών είναι η μεγαλύτερη μεμονωμένη πηγή ασυνέπειας.
- Κρατήστε την ίδια διάταξη — ίδιο δάπεδο, ίδιο βάθος επίκυψης, ίδιο κινητό, κατά προτίμηση χωρίς θήκη.
- Μετρήστε την ίδια ώρα της ημέρας. Η στάση και το ύψος μεταβάλλονται ελαφρώς στη διάρκεια της ημέρας.
- Επαναλάβετε τη μέτρηση δύο ή τρεις φορές και κρατήστε τη μεγαλύτερη τιμή που επαναλαμβάνεται σταθερά, αντί για μία μόνο μέτρηση.
- Καταγράφετε κάθε ένδειξη με ημερομηνία. Η τάση μετράει όσο και κάθε μεμονωμένο αποτέλεσμα.
Συχνά λάθη και τι προκαλούν στη μέτρηση
| Λάθος | Επίδραση στη μέτρηση |
|---|---|
| Υπερβολική επίκυψη (πλήρης κάμψη μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών) | Εξομαλύνει τον πλευρικό ύβο — η ένδειξη βγαίνει μικρότερη από την πραγματική |
| Ανεπαρκής επίκυψη | Η περιστροφή δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί — η ένδειξη βγαίνει μικρότερη |
| Πόδια ανοιχτά ή βάρος στο ένα πόδι | Προκαλεί κλίση της λεκάνης — μπορεί να προσθέσει αρκετές μοίρες ψευδούς ασυμμετρίας |
| Το όργανο δεν είναι κάθετο στη σπονδυλική στήλη | Μετρά λάθος άξονα — απρόβλεπτο σφάλμα |
| Πίεση του κινητού πάνω στην πλάτη | Συμπιέζει τα μαλακά μόρια — συνήθως δίνει μικρότερη ένδειξη |
| Χοντρή ή ανομοιόμορφη θήκη κινητού | Δίνει κλίση στη συσκευή — σταθερή απόκλιση σε κάθε μέτρηση |
| Μέτρηση σε μαλακή ή επικλινή επιφάνεια | Χάνεται η οριζόντια αναφορά — αναξιόπιστη μέτρηση |
| Διαφορετικός εξεταστής κάθε φορά | Καθιστά την τάση μη ερμηνεύσιμη |
Τι σημαίνει ο αριθμός
Τα όρια που χρησιμοποιούνται στον προσυμπτωματικό έλεγχο: ένδειξη κάτω από 5 μοίρες θεωρείται γενικά χαμηλή· οι 5°–6° αξίζουν προσοχή — το κατώτερο σημαντικό όριο των 5° προέρχεται από τον Bunnell (JBJS Am 1984), όπου αντιστοιχούσε σε γωνία Cobb ≥20° και προέκυψε από ασθενείς, όχι από πληθυσμό ελέγχου — και οι 7° ή περισσότερο είναι το ευρύτερα αποδεκτό όριο παραπομπής σε γιατρό, στην Ελλάδα συνήθως στον παιδίατρο ή στον ορθοπαιδικό (Bunnell, Spine 1993: κριτήριο 7° ATR σε οποιοδήποτε επίπεδο της σπονδυλικής στήλης). Το σωματικό βάρος μετατοπίζει το όριο, επειδή σε πιο σωματώδη παιδιά η καμπύλη κρύβεται ευκολότερα: η κλίμακα των Margalit και συνεργατών δίνει 8° για λιποβαρή, 7° για παιδιά φυσιολογικού βάρους, 6° για υπέρβαρα και 5° για παχύσαρκα παιδιά — όχι ένα ενιαίο 5° για κάθε υπέρβαρο παιδί. Στην Ελλάδα καμία υπουργική απόφαση δεν ορίζει όριο σε μοίρες: το πρόγραμμα του «Θριασίου» χρησιμοποίησε ATI ≥7° (Grivas, Stud Health Technol Inform 2002), το πρωτόκολλο του «Τζανείου» αναφέρει 6–7 μοίρες, και οι ίδιες οι τιμές του Grivas έχουν μετακινηθεί από δημοσίευση σε δημοσίευση — δεν υπάρχει επομένως ένα ενιαίο ελληνικό όριο. Αύξηση 2° ή περισσότερο μεταξύ διαδοχικών μετρήσεων δικαιολογεί επανεκτίμηση, ακόμη και αν η απόλυτη τιμή φαίνεται μικρή. Για πληρέστερη εξήγηση, δείτε ποια είναι μια φυσιολογική ένδειξη σκολιομέτρου.
Πότε να ζητήσετε εκτίμηση από επαγγελματία
Κλείστε ραντεβού για εκτίμηση αν μια ένδειξη φτάσει το όριο παραπομπής, αν οι ενδείξεις ανεβαίνουν από μέτρηση σε μέτρηση ή αν παρατηρείτε επιπλέον ανισότητα στους ώμους, προέχουσα ωμοπλάτη, ανισότητα στη μέση ή εμφανή πλευρικό ύβο — αυτό που πολλοί γονείς περιγράφουν ως «καμπούρα» — κατά την επίκυψη. Στην Ελλάδα η πρώτη εκτίμηση γίνεται συνήθως από τον παιδίατρο: η σκολίωση αναφέρεται ονομαστικά στη φυσική εξέταση του Ατομικού Δελτίου Υγείας Μαθητή (ΑΔΥΜ), το οποίο συμπληρώνει παιδίατρος ή γενικός ιατρός και όχι το σχολείο, το έντυπο όμως δεν ορίζει ούτε μέθοδο εξέτασης ούτε όριο μοιρών ούτε συχνότητα ελέγχου. Ο έλεγχος στο σπίτι υπάρχει για να σας βοηθήσει να πάρετε αυτή την απόφαση νωρίτερα — όχι για να την πάρει αντί για εσάς. Τα ευρήματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο και, σε κάθε αμφιβολία, απευθυνθείτε σε επαγγελματία υγείας.
Κατεβάστε την εφαρμογή Scoliometer App
Διαθέσιμη για iPhone και Android.
Χρησιμοποιείται από ειδικούς και οικογένειες σε πάνω από 75 χώρες.
Συχνές ερωτήσεις
- Μπορώ να χρησιμοποιήσω σκολιόμετρο στον εαυτό μου;
- Όχι αξιόπιστα. Η δοκιμασία απαιτεί να σκύψετε προς τα εμπρός, ενώ κάποιος άλλος τοποθετεί το όργανο εγκάρσια στην πλάτη σας και διαβάζει την ένδειξη. Ζητήστε από άλλο άτομο να πάρει τη μέτρηση.
- Πόσο προς τα εμπρός πρέπει να σκύψει ο εξεταζόμενος;
- Μέχρι η πλάτη να γίνει παράλληλη με το έδαφος, με τα χέρια να κρέμονται ελεύθερα. Η πλήρης κάμψη μέχρι τα δάχτυλα των ποδιών στρογγυλεύει τη σπονδυλική στήλη και μπορεί να κρύψει την περιστροφή που αναζητά η δοκιμασία.
- Σε ποιο σημείο της πλάτης πρέπει να μετρήσω;
- Μετρήστε διαδοχικά στην ανώτερη θωρακική, στην κύρια θωρακική και στη θωρακοοσφυϊκή/οσφυϊκή μοίρα και καταγράψτε τη μεγαλύτερη ένδειξη, σημειώνοντας από ποια περιοχή προήλθε.
- Πόσο συχνά πρέπει να επαναλαμβάνεται η μέτρηση;
- Σε παιδιά κατά την περίοδο ραγδαίας ανάπτυξης, κάθε δύο έως τέσσερις εβδομάδες είναι συνηθισμένο· σε ενήλικες, μία φορά τον μήνα συνήθως αρκεί. Τα σταθερά διαστήματα μετράνε περισσότερο από τη συχνότητα.
- Επηρεάζει η θήκη του κινητού τη μέτρηση;
- Μπορεί. Μια χοντρή ή ανομοιόμορφη θήκη δίνει κλίση στο κινητό και εισάγει μια σταθερή απόκλιση. Μετρήστε χωρίς θήκη όπου είναι εφικτό και κρατήστε τη διάταξη ίδια μεταξύ των μετρήσεων.
Σχετικοί οδηγοί
- Δοκιμασία επίκυψης (Adams): οδηγίες και περιορισμοί — η θέση εξέτασης με κάθε λεπτομέρεια.
- Ποια είναι μια φυσιολογική ένδειξη σκολιομέτρου; — πώς ερμηνεύεται ο αριθμός που μόλις καταγράψατε.
- Η ATR σε σχέση με τη γωνία Cobb — τι σας λέει και τι δεν σας λέει η ένδειξη για τη σπονδυλική στήλη.
- Τι είναι το σκολιόμετρο; — τι ακριβώς μετρά το όργανο.
Πηγή: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ, et al. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31(4):990–995. Η μελέτη περιέλαβε 50 εφήβους με ήδη διαγνωσμένη ιδιοπαθή εφηβική σκολίωση (μέση γωνία Cobb 38,5°) στο εξωτερικό ορθοπαιδικό ιατρείο του Παιδιατρικού Νοσοκομείου Sophia, Erasmus MC, Ρότερνταμ — δεν αφορούσε έλεγχο στο σπίτι ούτε σε σχολείο. Τεκμηρίωσε τη μέτρηση της ATR με smartphone ως μέθοδο και όχι κάποια ειδική εφαρμογή για τη σκολίωση: χρησιμοποιήθηκε η διάταξη Scolioscreen με εφαρμογή κλισιομέτρου σε κινητό τηλέφωνο.
