Thước đo độ xoay được dùng trong nghiệm pháp Adams. Người được khám cúi về phía trước, dụng cụ được đặt phẳng ngang qua lưng, và chỉ số độ xoay thân đốt sống (ATR) cao nhất được ghi lại. Kỹ thuật đo quan trọng hơn dụng cụ.
Phần lớn các chỉ số không nhất quán đến từ tư thế và cách đặt dụng cụ, chứ không từ bản thân dụng cụ. Một tấm lưng không nằm ngang, một chiếc điện thoại bị nghiêng, hay mỗi lần một người đo khác nhau — tự chúng đã đủ làm con số lệch vài độ. Hướng dẫn này đi qua từng bước của phép sàng lọc, sau đó nói về những lỗi thường làm sai lệch chỉ số nhất.
Bạn cần những gì
- Một thước đo độ xoay cơ học, hoặc Scoliometer App trên điện thoại.
- Mặt sàn phẳng và cứng — không phải giường, thảm hay bề mặt nghiêng.
- Đủ sáng và nhìn rõ lưng. Cởi hoặc kéo áo lên để thấy được cột sống.
- Một người thứ hai để đọc chỉ số. Tự đo không đáng tin cậy với phép sàng lọc này.
- Chỗ để ghi lại kết quả — ngày, vùng đo và chỉ số.
Từng bước: thực hiện nghiệm pháp cúi người về trước
- Cho người được khám đứng thẳng, hai bàn chân sát nhau. Đầu gối thẳng, dồn trọng lượng đều lên hai chân, cởi giày. Dồn lực lệch một bên sẽ làm khung chậu nghiêng và làm sai lệch mọi thứ sau đó.
- Yêu cầu cúi người về trước từ khớp háng. Hai tay buông lỏng, hai lòng bàn tay áp vào nhau, đầu và cổ thư giãn. Cúi đến khi lưng gần như nằm ngang — không cúi hết xuống chạm mũi bàn chân, vì như vậy sẽ làm cột sống tròn lại và che mất phần mất cân xứng mà bạn đang muốn thấy.
- Đứng phía sau, ở ngang tầm mắt với lưng. Ngồi hoặc khuỵu xuống để mắt nhìn dọc theo mặt lưng thay vì nhìn từ trên xuống.
- Đặt thước đo độ xoay phẳng ngang qua lưng, vuông góc với cột sống, với điểm giữa nằm trên các mỏm gai. Nếu dùng ứng dụng, đặt điện thoại phẳng lên lưng theo cùng hướng đó, không ấn xuống.
- Di chuyển từ từ xuống dọc lưng — lưng trên (vùng ngực), lưng giữa (vùng ngực–thắt lưng), rồi lưng dưới (vùng thắt lưng). Dừng ở mỗi vùng và để chỉ số ổn định.
- Ghi lại chỉ số cao nhất và vị trí đo được. Một giá trị đỉnh duy nhất là điều mà các hướng dẫn sàng lọc nói đến. Hãy ghi cả vùng đo: “7 độ, vùng ngực, bên phải” hữu ích về sau hơn nhiều so với chỉ “7 độ”.
Cách có được chỉ số so sánh được theo thời gian
Một con số đơn lẻ nói ít hơn một chuỗi con số được đo theo cùng một cách. Để các chỉ số so sánh được với nhau:
- Giữ nguyên người đo. Khác biệt giữa những người đo là nguồn gây thiếu nhất quán lớn nhất.
- Giữ nguyên cách chuẩn bị — cùng mặt sàn, cùng độ cúi, cùng điện thoại, tốt nhất là không dùng ốp lưng.
- Đo vào cùng thời điểm trong ngày. Tư thế và chiều cao thay đổi nhẹ trong ngày.
- Đo lặp lại hai đến ba lần và dùng giá trị cao nhất xuất hiện ổn định, thay vì một lượt đo duy nhất.
- Ghi lại mọi chỉ số kèm ngày. Diễn tiến quan trọng không kém bất kỳ kết quả riêng lẻ nào.
Những lỗi thường gặp và tác động lên chỉ số
| Lỗi | Tác động lên chỉ số |
|---|---|
| Cúi quá sâu, chạm hết mũi bàn chân | Làm phẳng ụ gồ xương sườn — chỉ số thấp hơn thực tế |
| Cúi chưa đủ sâu | Độ xoay chưa bộc lộ — chỉ số thấp |
| Hai bàn chân xa nhau, hoặc dồn lực lên một chân | Làm khung chậu nghiêng — có thể thêm vài độ mất cân xứng giả |
| Dụng cụ không vuông góc với cột sống | Đo sai trục — sai số không đoán trước được |
| Ấn điện thoại xuống lưng | Làm lún phần mềm — thường cho chỉ số thấp hơn |
| Ốp lưng dày hoặc không phẳng | Làm thiết bị nghiêng — tạo sai số cố định ở mọi lần đo |
| Đo trên bề mặt mềm hoặc nghiêng | Mất mốc thăng bằng — kết quả không đáng tin cậy |
| Mỗi lần một người đo khác nhau | Làm diễn tiến không thể đọc được |
Con số đó có nghĩa gì
Các ngưỡng sàng lọc thường dùng: dưới 5 độ thường được coi là thấp, 5–6 độ đáng lưu ý (và là điểm chuyển khám thường dùng với trẻ thừa cân, vì ở nhóm này đường cong dễ bị bỏ sót hơn), và từ 7 độ trở lên là ngưỡng được chấp nhận rộng rãi để chuyển đến người có chuyên môn. Mức tăng từ 2 độ trở lên giữa hai lần đo cần được kiểm tra lại, dù giá trị tuyệt đối trông vẫn còn nhỏ. Xem giải thích đầy đủ tại chỉ số bình thường là bao nhiêu.
Khi nào cần đi khám chuyên khoa
Hãy đặt hẹn khám nếu chỉ số đạt tới ngưỡng chuyển khám, nếu các chỉ số tăng dần qua nhiều lần đo, hoặc nếu bạn còn thấy hai vai không đều, một bên xương bả vai nhô lên, đường eo hai bên lệch nhau, hoặc thấy ụ gồ xương sườn khi cúi người về trước. Phép sàng lọc có mặt để giúp bạn ra quyết định đó sớm hơn — không phải để quyết định thay bạn. Kết quả khác nhau giữa từng người, và khi còn băn khoăn, hãy hỏi người có chuyên môn.
Tải Scoliometer App
Có trên iPhone và Android.
Được các bác sĩ và gia đình ở hơn 75 quốc gia tin dùng.
Câu hỏi thường gặp
- Tôi có thể tự dùng thước đo độ xoay cho chính mình không?
- Không đáng tin cậy. Phép sàng lọc này cần bạn cúi người về trước trong khi người khác đặt dụng cụ ngang qua lưng và đọc chỉ số. Hãy nhờ một người khác đo giúp.
- Nên cúi về trước đến mức nào?
- Đến khi lưng gần như nằm ngang, hai tay buông lỏng. Cúi hết xuống chạm mũi bàn chân làm cột sống tròn lại và có thể che mất độ xoay mà phép sàng lọc đang tìm.
- Nên đo ở vị trí nào trên lưng?
- Đi qua vùng ngực, vùng ngực–thắt lưng và vùng thắt lưng, rồi ghi lại chỉ số cao nhất kèm vùng đo được.
- Nên đo lặp lại bao lâu một lần?
- Với trẻ trong giai đoạn tăng trưởng nhanh, khoảng hai đến bốn tuần một lần là phổ biến; với người lớn, mỗi tháng một lần thường là đủ. Khoảng cách đều đặn quan trọng hơn tần suất.
- Ốp lưng điện thoại có ảnh hưởng đến chỉ số không?
- Có thể. Ốp dày hoặc không phẳng làm điện thoại nghiêng và tạo ra sai số cố định. Hãy đo khi không có ốp nếu được, và giữ nguyên cách chuẩn bị giữa các lần đo.
Hướng dẫn liên quan
- Nghiệm pháp Adams: cách thực hiện và giới hạn — tư thế sàng lọc trình bày đầy đủ.
- Chỉ số bình thường là bao nhiêu? — cách đọc con số bạn vừa ghi lại.
- ATR so với góc Cobb — chỉ số của bạn nói gì và không nói gì về cột sống.
- Thước đo độ xoay là gì? — dụng cụ này thực sự đo cái gì.
Tài liệu tham khảo: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ và cộng sự. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Nghiên cứu này đánh giá phương pháp sàng lọc ATR bằng điện thoại thông minh và không đánh giá bất kỳ ứng dụng cụ thể nào.