Test Adamsa to standardowe badanie przesiewowe w kierunku skoliozy. Badany pochyla się do przodu z bioder, a druga osoba patrzy wzdłuż pleców, szukając asymetrii — uniesionego garbu żebrowego albo pełniejszej strony w dolnej części pleców. Ze skoliometrem to, co widać, staje się liczbą.
Test opisał w XIX wieku William Adams i wciąż pozostaje najczęściej stosowanym pierwszym badaniem przesiewowym w kierunku skoliozy — w szkole i w gabinecie — bo jest szybki, nie wymaga sprzętu i nie naraża na promieniowanie. Ma też realne ograniczenia, które trzeba znać: pokazuje rotację, mocno zależy od techniki, a skoliozy ani nie rozpoznaje, ani nie wyklucza.
Czego szuka ten test
Przy skoliozie kręgi nie tylko wyginają się na bok, ale też się obracają. Ta rotacja przesuwa żebra do tyłu po jednej stronie klatki piersiowej, a mięśnie przykręgosłupowe do tyłu po jednej stronie dolnej części pleców. W pozycji stojącej bywa to subtelne. Pochylenie do przodu usuwa większość kompensacji i uniesiona strona staje się widoczna jako garb żebrowy w górnej części pleców albo wał lędźwiowy w dolnej.
Osoba badająca ocenia, czy obie strony pleców leżą na tej samej wysokości. Skoliometr położony w miejscu największej różnicy zamienia tę obserwację w stopnie — czyli w coś, co można zapisać i porównywać w czasie.
Jak wykonać test
- Przygotuj warunki. Równa podłoga, dobre światło, zdjęte buty i tyle odsłoniętych pleców, żeby widzieć kręgosłup i obie strony tułowia. U dzieci dobrze sprawdza się podkoszulek albo góra od stroju kąpielowego.
- Zacznij od pozycji stojącej. Stopy złączone, kolana wyprostowane, ramiona wzdłuż ciała, ciężar równo rozłożony. Zanotuj, co widać: wysokość barków, odstawanie łopatek, linie talii, ustawienie głowy nad miednicą.
- Poproś o powolne pochylenie się do przodu z bioder. Ramiona zwisają swobodnie, dłonie złączone, głowa i szyja rozluźnione, kolana wyprostowane. Badany zatrzymuje się, gdy plecy są mniej więcej poziomo — nie schodzi do palców u stóp.
- Patrz od tyłu, na wysokości pleców. Przykucnij albo usiądź, żeby patrzeć wzdłuż powierzchni pleców, a nie z góry na nie. Porównuj obie strony w górnej, środkowej i dolnej części pleców.
- Zmierz skoliometrem, jeśli go masz. Połóż go płasko w poprzek pleców, prostopadle do kręgosłupa, środkiem na wyrostkach kolczystych. Przesuwaj się powoli z góry na dół, zatrzymując się przy każdym odcinku.
- Zapisz najwyższy wynik i miejsce, z którego pochodzi. „8°, piersiowy prawy” powie ci za pół roku znacznie więcej niż samo „8°”. Zanotuj też datę i osobę mierzącą.
- Popatrz również z boku. Nietypowo zaokrąglone plecy w górnej części przy pochyleniu mogą wskazywać na kifozę, a nie skoliozę — to inne rozpoznanie, warte zgłoszenia lekarzowi.
Jak czytać to, co widzisz i mierzysz
| Obserwacja | Co może oznaczać | Typowy następny krok |
|---|---|---|
| Plecy wyglądają równo; KRT poniżej 4° | Brak wyraźnej asymetrii tułowia w tym badaniu | Zwykła obserwacja, zwłaszcza w czasie skoku wzrostowego |
| Niewielka różnica; KRT 4°–6° | Łagodna asymetria warta obserwacji | Powtórz badanie po 3–6 miesiącach, zgodnie z konsensusem ekspertów PAN |
| Wyraźny garb lub wał; KRT 7° lub więcej | Próg, przy którym konsensus zespołu ekspertów Polskiej Akademii Nauk (2024) zaleca dalszą diagnostykę | Poproś o ocenę lekarską |
| Wynik rosnący o 2° lub więcej | Możliwy postęp, niezależnie od wartości bezwzględnej | Poproś o ocenę lekarską |
| Niski wynik, ale widoczna asymetria, ból albo skolioza w rodzinie | Badanie mogło nie uchwycić problemu | Mimo to poproś o ocenę lekarską |
Ograniczenia, o których trzeba wiedzieć
- Pokazuje rotację, a nie skrzywienie. Skrzywienie o niewielkiej składowej rotacyjnej daje skromny wynik. Test może przeoczyć skrzywienia, do których nie był stworzony.
- Nie stawia rozpoznania. Rozpoznanie skoliozy wymaga badania lekarskiego i zwykle badania obrazowego, na którym mierzy się kąt Cobba. Zobacz kąt rotacji tułowia a kąt Cobba.
- Wynik zależy od osoby mierzącej. Różnice między badającymi to zdecydowanie największe źródło rozbieżności. Dlatego powtórne pomiary powinna w miarę możliwości wykonywać ta sama osoba.
- Budowa ciała wpływa na to, co widać. U dzieci z nadwagą asymetrię trudniej dostrzec, dlatego często przyjmuje się u nich niższy próg skierowania.
- Głębokość pochylenia zmienia wynik. Zbyt płytko — rotacja pozostaje ukryta; pochylenie aż do palców u stóp zaokrągla kręgosłup i może ją spłaszczyć.
- Nic nie mówi o przyczynie ani o ryzyku postępu. Wiek, dojrzałość szkieletowa i faza wzrastania ważą więcej niż jakikolwiek pojedynczy wynik.
- Prawidłowy wynik to nie zwolnienie z czujności. Objawy, widoczne zmiany albo skolioza w rodzinie nadal są powodem do konsultacji.
Test w domu, w szkole i w gabinecie
Rodzice
Test w pochyleniu jest na tyle prosty, że można go wykonać w domu, i daje rozsądny sposób obserwacji między wizytami — mniej więcej co dwa do czterech tygodni w czasie skoku wzrostowego. Za każdym razem zachowuj identyczne ustawienie i zapisuj każdy wynik z datą. Celem nie jest postawienie rozpoznania własnemu dziecku, tylko dostrzeżenie zmiany na tyle wcześnie, żeby móc zareagować.
Badania w szkole
W Polsce testy przesiewowe u pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania obejmują kręgosłup w klasie 0, III, V, I gimnazjum i I klasie szkoły ponadgimnazjalnej. Rozporządzenie mówi jednak tylko o „wykrywaniu zaburzeń układu ruchu, w tym bocznego skrzywienia kręgosłupa” — nie wskazuje metody, nie wymienia testu Adamsa ani skoliometru i nie podaje żadnej wartości progowej. Opieka jest sprawowana „w przypadku braku sprzeciwu” rodziców, czyli nie jest obowiązkowa. Tam, gdzie badania prowadzi się celowo, test w pochyleniu łączy się ze skoliometrem, żeby decyzja o skierowaniu opierała się na zapisanej liczbie, a nie na wrażeniu.
Lekarze i fizjoterapeuci
W praktyce test jest jednym z elementów szerszego badania: postawa, ustawienie barków i miednicy, długość kończyn, przesiew neurologiczny, faza wzrastania i wywiad. Cyfrowy skoliometr daje pomiar z datą i godziną, który można zestawić z odstępami między badaniami obrazowymi i który ogranicza poleganie na zapamiętanych wrażeniach.
Kiedy poprosić o konsultację
Poproś o ocenę, jeśli wynik osiąga próg skierowania, jeśli kolejne pomiary rosną albo jeśli widzisz nierówne barki, odstającą łopatkę, asymetryczną talię, wyraźny garb żebrowy przy pochyleniu lub uporczywy ból pleców, który wybudza w nocy. Wyniki różnią się między osobami; to badanie lekarskie ustala, co wynik przesiewowy oznacza dla konkretnej osoby. W Polsce zaczynasz od lekarza POZ, który wystawia skierowanie do poradni ortopedycznej.
Pobierz aplikację Scoliometer
Dostępna na iPhone’a i Androida.
Zaufali nam lekarze, fizjoterapeuci i rodziny w ponad 75 krajach.
Najczęstsze pytania
- Czym jest test Adamsa?
- To badanie przesiewowe, w którym badany pochyla się do przodu z bioder, a druga osoba patrzy wzdłuż pleców, szukając asymetrii wynikającej z rotacji tułowia. To standardowe pierwsze badanie w kierunku skoliozy, w polskim piśmiennictwie nazywane też testem pochyleniowym.
- Jak głęboko trzeba się pochylić?
- Aż plecy będą mniej więcej poziomo, z ramionami zwisającymi swobodnie i wyprostowanymi kolanami. Pochylenie aż do palców u stóp zaokrągla kręgosłup i może ukryć rotację, którą test ma ujawnić.
- Czy test Adamsa rozpoznaje skoliozę?
- Nie. To badanie przesiewowe. Rozpoznanie wymaga badania lekarskiego i zwykle badania obrazowego, na którym mierzy się kąt Cobba.
- Czy test może przeoczyć skoliozę?
- Tak. Pokazuje rotację tułowia, więc skrzywienie o niewielkiej składowej rotacyjnej może dać skromny wynik. Niski wynik przy widocznej asymetrii, bólu albo skoliozie w rodzinie nadal wymaga konsultacji.
- Czy rodzice mogą wykonać test w domu?
- Tak, przy udziale drugiej osoby, która obserwuje i mierzy. Zachowuj identyczne ustawienie i zapisuj każdy wynik z datą, żeby o konsultacji decydował trend, a nie pojedyncza liczba.
- Czy do testu potrzebny jest skoliometr?
- Nie, ale skoliometr zamienia wrażenie wzrokowe w stopnie, dzięki czemu wynik można zapisać i porównywać w czasie. Aplikacja skoliometru w telefonie wykonuje ten sam pomiar czujnikami urządzenia.
Źródło: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ i wsp. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Badanie oceniało pomiar KRT smartfonem jako metodę i nie oceniało żadnej konkretnej aplikacji.