De buigtest van Adams is de standaard lichamelijke screening op scoliose. Iemand buigt vanuit de heupen voorover terwijl een ander langs de rug kijkt naar asymmetrie — een uitstekende ribbult of een vollere kant in de lage rug. Met een scoliometer erbij wordt wat je ziet een getal.
De buigtest werd in de negentiende eeuw beschreven door William Adams en is nog steeds de meest gebruikte eerste screening op scoliose, op school en in de praktijk: hij gaat snel, kost geen apparatuur en geeft geen straling. Hij heeft ook echte beperkingen die je moet kennen: hij toont draaiing, hij hangt sterk van de techniek af, en hij stelt scoliose niet vast en sluit het ook niet uit.
Waar de test naar zoekt
Bij scoliose draaien de wervels én buigt de wervelkolom zijwaarts. Die draaiing duwt de ribben aan één kant van de borstkas naar achteren en de rugspieren aan één kant van de onderrug naar achteren. Rechtop staand kan dat subtiel zijn. Vooroverbuigen haalt een groot deel van de compensatie weg, en dan wordt de hogere kant zichtbaar als een ribbult in de bovenrug of een verhoging in de lage rug.
Degene die kijkt beoordeelt of beide kanten van de rug even hoog liggen. Leg je op het punt met het grootste verschil een scoliometer op de rug, dan wordt die waarneming een aantal graden — en daarmee iets wat je kunt noteren en in de tijd kunt vergelijken.
Hoe je de test uitvoert
- Zorg voor de juiste omstandigheden. Een vlakke vloer, goed licht, schoenen uit, en genoeg van de rug bloot om de wervelkolom en beide kanten van de romp te zien. Een hemdje of badpak werkt goed bij kinderen.
- Begin staand. Voeten tegen elkaar, knieën gestrekt, armen langs het lichaam, gewicht gelijk verdeeld. Noteer wat je ziet: schouderhoogte, uitstekende schouderbladen, taillelijnen, de stand van het hoofd boven het bekken.
- Vraag om langzaam vanuit de heupen voorover te buigen. Armen hangen los met de handpalmen tegen elkaar, hoofd en nek ontspannen, knieën gestrekt. Stoppen zodra de rug ongeveer horizontaal is — dus niet helemaal naar de tenen.
- Kijk van achteren, op ooghoogte met de rug. Hurk of ga zitten zodat je langs het oppervlak van de rug kijkt in plaats van erop neer. Vergelijk beide kanten bij de bovenrug, het midden en de lage rug.
- Meet met een scoliometer als je die hebt. Leg hem plat op de rug, haaks op de wervelkolom, gecentreerd op de doornuitsteeksels. Ga langzaam van boven naar beneden en pauzeer bij elk gebied.
- Noteer de hoogste waarde en waar die vandaan kwam. „8°, thoracaal rechts” zegt over een half jaar veel meer dan alleen „8°”. Noteer ook de datum en wie de meting deed.
- Kijk ook van opzij. Een ongewoon bolle bovenrug bij vooroverbuigen kan wijzen op kyfose in plaats van scoliose — een andere bevinding, die het melden waard is.
Wat je ziet en meet, en hoe je het leest
| Bevinding | Wat het kan betekenen | Gebruikelijke vervolgstap |
|---|---|---|
| Rug ziet er gelijk uit; ATR onder 5° | Geen duidelijke asymmetrie van de romp bij deze meting | Gewoon volgen, zeker tijdens de groeispurt |
| Klein verschil; ATR 5°–6° | Onder de 7°: de JGZ-richtlijn adviseert bij onvoltooide groei een controle na 6 maanden | Zorgvuldig opnieuw meten; controle na ongeveer 6 maanden |
| Duidelijke bult of verhoging; ATR 7° of meer | De verwijsgrens van de Nederlandse JGZ-richtlijn Houding en bewegen | Vraag een beoordeling aan |
| Waarde die met 2° of meer oploopt | Progressie; volgens de JGZ-richtlijn reden voor verwijzing, ongeacht de absolute waarde | Vraag een beoordeling aan |
| Lage waarde maar zichtbare asymmetrie, pijn of scoliose in de familie | De screening heeft het probleem mogelijk niet opgepikt | Vraag toch een beoordeling aan |
Beperkingen die je moet kennen
- Hij toont draaiing, niet de bocht. Een bocht met weinig draaiing geeft een bescheiden waarde. De test kan bochten missen waarvoor hij niet is bedoeld.
- Hij kan geen diagnose stellen. Voor de diagnose scoliose is lichamelijk onderzoek nodig en meestal beeldvorming, waarop de cobbhoek wordt gemeten. Zie romprotatiehoek en cobbhoek.
- De uitkomst hangt af van wie meet. Verschil tussen meters is veruit de grootste bron van variatie. Laat daarom zo veel mogelijk dezelfde persoon de herhaalmetingen doen.
- Lichaamsbouw beïnvloedt wat je ziet. Bij kinderen met overgewicht is asymmetrie moeilijker te zien; daarom wordt bij hen vaak een lagere verwijsgrens aangehouden.
- De diepte van de buiging verandert de uitkomst. Te ondiep en de draaiing blijft verborgen; helemaal naar de tenen maakt de rug bol en kan die juist vlakker maken.
- Hij zegt niets over de oorzaak of het risico op toename. Leeftijd, skeletrijping en groeifase wegen zwaarder dan welke losse waarde ook.
- Een normale uitslag is geen vrijbrief. Klachten, zichtbare veranderingen of scoliose in de familie blijven reden voor beoordeling.
De test thuis, op school en in de praktijk
Ouders
De buigtest is eenvoudig genoeg om thuis te doen en is een redelijke manier om tussen afspraken door te volgen — ongeveer elke twee tot vier weken tijdens een groeispurt. Houd de opstelling elke keer hetzelfde en schrijf elke waarde met de datum op. Het doel is niet dat je zelf de diagnose stelt, maar dat je een verandering vroeg genoeg opmerkt om er iets mee te doen.
Screening op school
In Nederland is de buigtest geen vast onderdeel van het schoolonderzoek meer: de landelijke scoliosescreening is rond 2009 gestopt en de bijbehorende JGZ-richtlijn is op 6 november 2014 formeel ingetrokken. De JGZ vraagt nu rond 9 tot 11 jaar wel naar scoliose in de familie en onderzoekt de rug op indicatie. Waar er wél gericht wordt gescreend, wordt de buigtest gecombineerd met een scoliometer, zodat de verwijzing op een genoteerd getal berust en niet op een indruk.
Zorgverleners
In de praktijk is de test één onderdeel van een breder onderzoek: houding, stand van schouders en bekken, beenlengte, neurologische screening, groeistatus en voorgeschiedenis. Een digitale scoliometer geeft een meting met datum en tijd die je naast de intervallen van beeldvorming kunt leggen, en vermindert het leunen op herinnerde indrukken.
Wanneer je verder advies zoekt
Vraag een beoordeling aan als een waarde de verwijsgrens haalt, als de waarden over meerdere metingen oplopen, of als je ongelijke schouders, een uitstekend schouderblad, een ongelijke taille, een zichtbare ribbult bij vooroverbuigen of aanhoudende rugpijn ziet die iemand ’s nachts wakker houdt. Uitkomsten verschillen per persoon; onderzoek door een zorgverlener bepaalt wat een screeningsuitslag voor iemand betekent. In Nederland loopt dat via de huisarts, die zo nodig verwijst naar de (kinder)orthopeed.
Download de Scoliometer App
Beschikbaar voor iPhone en Android.
Gebruikt door zorgverleners en gezinnen in meer dan 75 landen.
Veelgestelde vragen
- Wat is de buigtest van Adams?
- Een lichamelijke screeningstest waarbij iemand vanuit de heupen voorover buigt terwijl een ander langs de rug kijkt naar asymmetrie door draaiing van de romp. Het is de standaard eerste screening op scoliose.
- Hoe ver moet iemand voorover buigen?
- Tot de rug ongeveer horizontaal is, met de armen los hangend en de knieën gestrekt. Helemaal naar de tenen maakt de rug bol en kan juist de draaiing verbergen die de test zichtbaar moet maken.
- Kan de buigtest scoliose vaststellen?
- Nee. Het is een screeningstest. Voor een diagnose is onderzoek door een zorgverlener nodig en meestal beeldvorming, waarop de cobbhoek wordt gemeten.
- Kan de test scoliose missen?
- Ja. Hij toont draaiing van de romp, dus een bocht met weinig draaiing kan een bescheiden waarde geven. Een lage uitslag met zichtbare asymmetrie, pijn of scoliose in de familie blijft reden voor beoordeling.
- Kunnen ouders de test thuis doen?
- Ja, met een tweede persoon om te kijken en te meten. Houd de opstelling elke keer hetzelfde en noteer elke waarde met een datum, zodat de trend en niet één los getal bepaalt of je advies zoekt.
- Heb ik een scoliometer nodig om de test te doen?
- Nee, maar een scoliometer maakt van een visuele indruk een aantal graden, en daarmee iets wat je kunt noteren en in de tijd kunt vergelijken. Een scoliometer-app op je telefoon doet dezelfde meting met de sensoren van het toestel.
Bron: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ, e.a. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Dit onderzoek, uitgevoerd in het Erasmus MC in Rotterdam, beoordeelde smartphonemeting van de ATR als methode en evalueerde geen specifieke app.