Skolyometre, gövde rotasyon açısını (ATR) ölçer — yani kişi öne eğildiğinde ortaya çıkan gövde asimetrisini. Bu bir tarama aracıdır; skolyozu teşhis etmek ya da omurganın eğriliğini doğrudan ölçmek için kullanılmaz.
Bir okul hemşiresi, fizyoterapist ya da ebeveyn bir çocuktan öne eğilip ayak parmaklarına dokunmasını isteyip sırtını izlediyse, skolyometrenin tasarlandığı taramayı yapıyordu. Bu araç, gözün değerlendirmeye çalıştığı şeye bir sayı verir: gövdenin bir tarafı diğerine göre ne kadar yükselmiş durumda. Bu sayfa, o sayının tam olarak ne anlama geldiğini, ne anlama gelmediğini ve hangi ölçümün bir uzmana başvurmayı gerektirdiğini açıklıyor.
Skolyometre gerçekte neyi ölçer?
Skolyoz üç boyutlu bir durumdur. Omurga yana eğilir, ama omurlar aynı zamanda döner. Bu dönme, bir taraftaki kaburgaları ve kasları daha geriye iter; böylece kişi öne eğildiğinde gövdenin bir tarafı diğerinden daha yüksekte kalır. Sırta düz olarak yerleştirilen skolyometre, bu farkın açısını ölçer — yani gövde rotasyon açısını, kısaca ATR’yi, derece cinsinden.
Dijital bir skolyometre uygulaması aynı işi, akıllı telefonun içinde zaten bulunan hareket sensörleriyle yapar; ayrı bir fiziksel araca gerek kalmaz. Scoliometer App, ATR’yi torakal ve lomber bölgelerde okur ve en yüksek değeri kaydeder.
ATR, Cobb açısı değildir
En sık karıştırılan iki kavram ATR ile Cobb açısıdır. Farklı şeyleri tarif ederler ve birbirine karıştırılmaları ya yersiz bir rahatlamaya ya da gereksiz bir endişeye yol açar.
| Gövde rotasyon açısı (ATR) | Cobb açısı |
|---|---|
| Sırtın yüzeyinden skolyometreyle ölçülür | Omurganın röntgeninde ölçülür |
| Gövde rotasyonunu yakalar | Omurganın yana eğriliğini yakalar |
| Bir tarama göstergesidir | Teşhis ölçümüdür |
| Evde ya da klinikte herkes ölçebilir | Görüntüleme ve klinik yorum gerektirir |
Tarama araştırmaları ikisinin ilişkili olduğunu gösteriyor — ATR yükseldikçe omurga eğriliği de genellikle daha büyük oluyor — ama bu ilişki yaklaşıktır ve kişiden kişiye değişir. Skolyometre ölçümü, röntgen çekilmesinin gerekip gerekmediğine işaret eder; hiçbir zaman röntgenin yerini almaz.
Fiziksel skolyometre ile dijital skolyometre uygulaması
Geleneksel skolyometre, içinde yuvarlanan bir bilye ya da sıvı terazi bulunan, ucuz bir plastik araçtır. Dijital skolyometre uygulaması aynı ölçümü telefonun sensörleriyle yapar. İkisi de ATR’yi ölçer; pratikteki farklar kolaylık, kayıt tutma ve tutarlılıktır.
| Fiziksel skolyometre | Dijital uygulama | |
|---|---|---|
| Neyi ölçer | ATR | ATR |
| Kayıt tutma | Elle not alma | Ölçümler kaydedilebilir ve zaman içinde izlenebilir |
| Bulunabilirlik | Ayrıca satın alınan bir araç | Zaten cebinizde |
| Tutarlılık | Ölçümü yapan kişiye bağlı | Ölçümü yapan kişiye bağlı; ekrandaki yönlendirme yardımcı olabilir |
Sayılar nasıl okunur?
Bunlar yaygın olarak kullanılan tarama eşikleridir, teşhis değildir:
- 5°’nin altı — genellikle düşük kabul edilir; özellikle çocuğun büyüme atağı sırasında düzenli aralıklarla izlemeyi sürdürün.
- 5°–6° — dikkat edilmeyi hak eder ve eğriliklerin daha kolay gözden kaçtığı fazla kilolu çocukları yönlendirmek için bir gerekçedir.
- 7° ve üzeri — bir sağlık uzmanına yönlendirme için yaygın olarak kabul edilen eşiktir.
- Yükselen eğilim — ölçümler arasında 2° veya daha fazla artış, mutlak sayı hâlâ düşük görünse bile değerlendirmeyi gerektirir. İlerleme, tek bir ölçüm kadar önemlidir.
Türkiye’de skolyoz taraması
Türkiye’de omurgayı kapsayan ulusal bir skolyoz tarama programı bulunmamaktadır. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün ulusal tarama programları listesinde yenidoğan taramaları, okul çağında işitme taraması, okul çağında görme taraması ve gelişimsel kalça displazisi taraması yer alır; omurga bu listede yoktur. Bebek ve Çocuk İzlem Protokolleri ise yalnızca 6 yaşa kadarki dönemi kapsar ve omurga ya da duruşla ilgili bir madde içermez. Yani ulusal çocuk izlem araçları, adölesan skolyozun ortaya çıktığı yaş aralığına ulaşmamaktadır.
Uygulamada var olan şey il düzeyindeki protokollerdir. Samsun, Ordu, Eskişehir, Bitlis ve İzmir’in Tire ilçesi gibi yerlerde il sağlık müdürlükleri ile millî eğitim müdürlükleri arasında imzalanan protokoller kapsamında ortaokul öğrencileri — çoğunlukla 5–8. sınıflar, 10–15 yaş aralığı — taranmıştır. Dolayısıyla kapsam, çocuğunuzun okuduğu ilin böyle bir protokol imzalayıp imzalamadığına bağlıdır. Ulusal ölçekte yapılan tek büyük çalışma, Sağlık Bakanlığı desteğiyle 40 ilde 85 okulda 16.045 öğrenciyi kapsayan 2020 tarihli bir yaygınlık araştırmasıdır; bu bir tarama hizmeti değil, tek seferlik bir araştırmadır. Çalışmada adölesan idiyopatik skolyoz sıklığı %2,3 (kızlarda %3,1, erkeklerde %1,5) bulunmuş ve saptanan olguların %90,5’i hafif (Cobb açısı 10°–19°) olarak sınıflandırılmıştır. Türkiye’de resmî bir derece eşiği de bulunmamaktadır; bu sayfadaki 5° ve 7° değerleri uluslararası tarama literatüründen gelmektedir.
Bir ölçüm ne zaman uzman değerlendirmesi gerektirir?
Ölçüm yönlendirme eşiğine ulaşıyorsa, ölçümler zaman içinde yükseliyorsa ya da omuz yüksekliklerinde eşitsizlik, belirginleşmiş bir kürek kemiği, asimetrik bir bel hattı veya öne eğilmede görünen bir kaburga çıkıntısı fark ediyorsanız değerlendirme isteyin. Türkiye’de zorunlu bir sevk zinciri uygulanmadığı için ortopedi ve travmatoloji ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğinden MHRS üzerinden doğrudan randevu alabilirsiniz. Skolyometre, bu kararı daha erken vermenize yardımcı olmak için vardır — kararı sizin yerinize vermek için değil. Tereddüt ettiğinizde bir uzmana danışın.
Scoliometer App’i indirin
iPhone ve Android’de mevcuttur.
75’ten fazla ülkede klinisyenlerin ve ailelerin güvendiği uygulama.
Sık sorulan sorular
- Skolyometre Cobb açısını ölçer mi?
- Hayır. Sırtın yüzeyinden gövde rotasyon açısını ölçer. Cobb açısı, bir klinisyen tarafından röntgen üzerinde ölçülür.
- Skolyometre skolyoz teşhisi koyabilir mi?
- Hayır. Bir tarama aracıdır. Teşhis, genellikle görüntüleme eşliğinde bir uzman muayenesi gerektirir.
- Hangi skolyometre değeri endişe vericidir?
- Yönlendirme için yaygın olarak kullanılan eşik yaklaşık 7°’dir (fazla kilolu çocuklarda 5°); ancak herhangi bir düzeyde yükselen eğilim de değerlendirme istemek için bir nedendir.
- Ebeveynler skolyometreyi evde kullanabilir mi?
- Evet. Öne eğilme taraması uygulaması kolaydır ve klinik ziyaretleri arasında evde izlem yaygın ve uygun bir kullanımdır.
İlgili rehberler
- Skolyometre nasıl kullanılır? — tekrarlanabilir bir ölçüm için adım adım teknik.
- Normal skolyometre değeri nedir? — 5° ve 7° tarama eşikleri açıklanıyor.
- ATR ile Cobb açısı — yüzey ölçümü neden röntgenin yerini tutamaz.
- Adams öne eğilme testi — ölçümün alındığı tarama pozisyonu.
Kaynak: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ, ve ark. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Bu araştırma, akıllı telefon tabanlı ATR taramasını bir yöntem olarak değerlendirmiş, herhangi bir uygulamayı ayrıca incelememiştir.