Gövde rotasyon açısı (ATR) sırtın yüzeyinden skolyometreyle ölçülür. Cobb açısı ise omurganın röntgeninde ölçülür. Farklı şeyleri tarif ederler, farklı ortamlarda kaydedilirler ve biri diğerine dönüştürülemez.
Her iki sayı da derece cinsindendir, her ikisi de skolyozla ilgilidir ve ikisi de çoğu zaman aynı konuşmanın içinde geçer — karıştırılmalarının nedeni tam olarak budur. Okul taramasından sonra çocuğunun “8 derece” olduğu söylenen bir ebeveyne verilen şey bir ATR değeridir; 8°’lik bir omurga eğriliği teşhisi değil. Farkı bilmek hem yersiz rahatlamayı hem de gereksiz paniği önler.
Fark tek bir tabloda
| Gövde rotasyon açısı (ATR) | Cobb açısı | |
|---|---|---|
| Neyi ölçer | Gövdenin rotasyonunu — sırtın bir tarafının diğerinden ne kadar yükseldiğini | Omurganın en çok eğik iki omuru arasındaki yana eğriliğini |
| Nasıl ölçülür | Adams öne eğilme testi sırasında sırta yerleştirilen bir skolyometreyle | Ayakta çekilen omurga röntgeni üzerine çizilen çizgilerle |
| Kim ölçebilir | Hemşire, fizyoterapist, kiropraktör, öğretmen ya da ebeveyn | Görüntüleme üzerinde bir klinisyen |
| Radyasyon içerir mi | Hayır | Evet — röntgen ışınına maruz kalma |
| Amacı | Tarama: kimin ileri muayene edilmesi gerektiğine karar vermek | Teşhis, sınıflandırma ve tedavi planlaması |
| Alışılmış eylem noktası | 7° civarı uzmana yönlendirmeyi gerektirir | 10° ve üzeri skolyozun olağan tanımıdır |
| Sık tekrarlanabilir mi | Evet — yararlıysa haftalık ya da aylık | Hayır — maruziyeti sınırlamak için görüntülemeler seyrek yapılır |
Neden ilişkilidirler ama birbirinin yerine geçmezler?
Skolyoz üç boyutludur. Omurga yana eğilirken omurlar aynı anda döner. Bu dönme, bir taraftaki kaburgaları ve omurga çevresi kasları geriye iterek, kişi öne eğildiğinde skolyometrenin saptadığı asimetriyi oluşturur. Eğrilik ve rotasyon aynı temel deformiteden doğduğu için, büyük eğriliklere genellikle daha büyük yüzey rotasyonu eşlik eder.
Ama bu ilişki gevşektir. Belirli bir eğrilikte yüzeyde ne kadar rotasyon göründüğü; eğriliğin omurganın neresinde olduğuna, göğüs kafesinin şekline, vücut kompozisyonuna, eğriliğin esnekliğine ve test sırasındaki pozisyona bağlıdır. Aynı Cobb açısına sahip iki kişi belirgin biçimde farklı ATR değerleri verebilir; aynı kişi bile eğilme derinliği ya da ölçümcü değişirse aynı gün içinde farklı ATR değerleri verebilir.
Bu nedenle yayımlanmış dönüştürme kuralları temkinle karşılanmalıdır. Tarama araştırmaları ATR’yi genellikle kimin görüntüleneceğine karar vermek için kullanır, Cobb açısını tahmin etmek için değil. Herhangi bir spesifik ilişki kişiden kişiye ve ölçüm tekniğine göre değişir.
Her sayı gerçekte ne için kullanılır?
ATR
- Bir okul ya da klinik taramasının yönlendirmeyle sonuçlanıp sonuçlanmayacağına karar vermek.
- Özellikle çocuğun büyüme atağı sırasında, klinik randevular arasında izlem yapmak.
- Gövde asimetrisinin aylar içinde sabit mi kaldığını yoksa arttığını mı izlemek.
- Evde kaydedilebilen, tekrarlanabilir ve radyasyonsuz bir sayı vermek.
Cobb açısı
- Skolyoz teşhisini doğrulamak ya da dışlamak (olağan eşik 10° ve üzeridir).
- Eğrilik desenini sınıflandırmak ve şiddetini derecelendirmek.
- İzlem, korse ve cerrahi yönlendirme arasında karar vermek.
- İskelet olgunluğuyla birlikte, görüntüleme aralıkları boyunca ilerlemeyi değerlendirmek.
Cobb açısı sabitken ATR değişebilir mi?
Evet, ve bu insanları şaşırtır. Yüzey rotasyonu; duruşa, kas tonusuna, kilo değişimine, solunum biçimine ve ölçüm tekniğine göre, alttaki eğrilik değişmeden kayabilir. Deformitenin rotasyon bileşeni yana eğilme bileşeninden daha çok ilerlerse gerçekten de değişebilir. Tersi de olur: görüntülemede eğrilik artarken yüzey rotasyonu benzer görünebilir.
Bu, tek bir ATR değerini bir hüküm olarak değil, değerlendirme için bir uyarı olarak görmek ve sayıdaki değişimin bir anlam taşıması için tekniği ölçümler arasında aynı tutmak gerektiğinin bir nedeni daha. Ölçümleri karşılaştırılabilir kılan teknik için skolyometrenin nasıl kullanıldığına bakın.
İki ölçeği yan yana okumak
| ATR değeri | Yaygın yorumu | Cobb açısı | Yaygın yorumu |
|---|---|---|---|
| 5°’nin altı | Düşük; rutin izlem | 10°’nin altı | Skolyoz olarak sınıflandırılmaz |
| 5°–6° | Dikkat edilmeyi hak eder; fazla kilolu çocuklarda yönlendirme noktası | 10°–24° | Hafif; genellikle izlenir |
| 7° ve üzeri | Olağan yönlendirme eşiği | 25°–44° | Orta; büyümekte olan hastalarda sıklıkla korse düşünülür |
| 2° veya daha fazla artış | İlerleme işareti; değerlendirme isteyin | 45° ve üzeri | Yaygın olarak cerrahi görüşü konuşulur |
İki sütun birbiriyle hizalı değildir. Yan yana konmalarının tek nedeni her ölçeğin ne için kullanıldığını göstermektir. 7°’lik bir ATR, 25°’lik bir Cobb açısına karşılık gelmez. Her banttaki yönetim kararları yaşa, iskelet olgunluğuna, eğrilik tipine, eğriliğin yerine, belirtilere ve kişisel etkenlere bağlıdır ve muayeneden sonra bir klinisyen tarafından verilir. ATR tarafının daha ayrıntılı açıklaması için normal skolyometre değerinin ne olduğuna bakın.
Pratikte bu ne anlama geliyor?
Bir tarama yüksek bir ATR verirse sonraki adım uzman değerlendirmesidir — bir dönüştürme tablosu ya da kendi kendine teşhis değil. Türkiye’de zorunlu bir sevk zinciri uygulanmadığı için ortopedi ve travmatoloji ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon polikliniğinden MHRS üzerinden doğrudan randevu alınabilir. Klinisyen sırtı muayene eder, öykü alır, büyüme evresini değerlendirir ve görüntülemenin gerekli olup olmadığına karar verir. Görüntüleme yapılırsa, o görüntüden elde edilen Cobb açısı yönetimi yönlendiren sayı olur; ATR ise aradaki dönemde düşük maliyetli izlem için yararlı olmayı sürdürür.
Ne zaman uzman değerlendirmesi istenmeli?
ATR değeri yönlendirme eşiğine ulaşıyorsa, ölçümler arka arkaya yükseliyorsa ya da omuz yüksekliklerinde eşitsizlik, belirginleşmiş bir kürek kemiği, asimetrik bir bel hattı veya öne eğilmede görünen bir kaburga çıkıntısı fark ediyorsanız değerlendirme isteyin. Sonuçlar ve uygun yaklaşım kişiden kişiye değişir; bir ölçümün belirli bir kişi için ne anlama geldiğini yalnızca uzman muayenesi ortaya koyabilir.
Scoliometer App’i indirin
iPhone ve Android’de mevcuttur.
75’ten fazla ülkede klinisyenlerin ve ailelerin güvendiği uygulama.
Sık sorulan sorular
- ATR ile Cobb açısı aynı şey mi?
- Hayır. ATR, sırtın yüzeyinden skolyometreyle ölçülen gövde rotasyonudur. Cobb açısı ise röntgende ölçülen omurga eğriliğidir. İlişkilidirler ama farklı şeyleri tarif ederler.
- Skolyometre değerini Cobb açısına çevirebilir miyim?
- Güvenilir biçimde hayır. İlişki; eğriliğin yerine, vücut şekline, esnekliğe ve ölçüm tekniğine göre değişir. Tarama eşikleri kimin görüntüleneceğine karar vermek için vardır, eğrilik büyüklüğünü tahmin etmek için değil.
- Hangi Cobb açısı skolyoz sayılır?
- Görüntülemede 10° ve üzeri bir yana eğrilik olağan tanımdır. Bunun altındaki bir eğrilik genellikle skolyoz olarak sınıflandırılmaz; yine de büyüme döneminde izlem önerilebilir.
- Röntgenim değişmediği hâlde ATR’m neden değişti?
- Yüzey rotasyonu duruşa, kas tonusuna, vücut kompozisyonuna ve tekniğe tepki verir; bu yüzden alttaki eğrilik sabitken bile kayabilir. Tekniği ölçümler arasında aynı tutun ve her değişimi klinisyeninizle konuşun.
- Skolyometre değerim düşükse yine de röntgen gerekir mi?
- Bu klinik bir karardır. Düşük bir değerin yanında görünür asimetri, ağrı ya da ailede skolyoz öyküsü varsa yine de uzman değerlendirmesi gerekir; skolyometre skolyozu dışlayamaz.
Kaynak: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ, ve ark. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Bu araştırma, akıllı telefon tabanlı ATR taramasını bir yöntem olarak değerlendirmiş, herhangi bir uygulamayı ayrıca incelememiştir.