Een scoliometer meet de romprotatiehoek (ATR) — de asymmetrie van de romp die zichtbaar wordt als iemand voorover buigt. Het is een screeningsinstrument, geen manier om scoliose vast te stellen of de kromming van de wervelkolom rechtstreeks te meten.
Als een jeugdverpleegkundige, fysiotherapeut of ouder een kind ooit voorover heeft laten buigen om naar de rug te kijken, deden zij precies de test waarvoor een scoliometer is gemaakt. Het instrument zet een getal op wat het oog probeert te beoordelen: hoeveel de ene kant van de romp hoger staat dan de andere. Deze pagina legt uit wat dat getal betekent, wat het niet betekent, en wanneer een meting reden is om naar een arts te gaan.
Wat een scoliometer precies meet
Scoliose is een driedimensionale aandoening. De wervelkolom buigt zijwaarts, maar de wervels draaien ook. Door die rotatie komen de ribben en spieren aan één kant verder naar achteren te staan, waardoor bij vooroverbuigen de ene kant van de romp hoger komt dan de andere. Een scoliometer die plat op de rug wordt gelegd, meet de hoek van dat verschil — de romprotatiehoek, of ATR, in graden.
Een digitale scoliometer-app doet hetzelfde met de bewegingssensoren die al in een smartphone zitten, dus een apart instrument is niet nodig. De Scoliometer App meet de ATR ter hoogte van de borst- en lendenwervelkolom en registreert de hoogste waarde.
De ATR is niet de cobbhoek
De meest voorkomende verwarring is die tussen de ATR en de cobbhoek. Ze beschrijven verschillende dingen, en ze door elkaar halen leidt tot valse geruststelling of tot onnodige zorgen.
| Romprotatiehoek (ATR) | Cobbhoek |
|---|---|
| Gemeten op het oppervlak van de rug, met een scoliometer | Gemeten op een röntgenfoto van de wervelkolom |
| Legt de rotatie van de romp vast | Legt de zijwaartse kromming van de wervelkolom vast |
| Een signaal bij screening | De diagnostische maat |
| Iedereen kan hem doen, thuis of in de praktijk | Vereist beeldvorming en klinische beoordeling |
Screeningsonderzoek laat zien dat de twee samenhangen — een hogere ATR gaat meestal samen met een grotere kromming — maar het verband is bij benadering en verschilt per persoon. Een scoliometermeting geeft aan of een röntgenfoto zinvol is; hij vervangt die nooit.
Fysieke scoliometer versus digitale scoliometer-app
Een traditionele scoliometer is een goedkoop plastic instrument met een rollend kogeltje of een vloeistofniveau. Een digitale scoliometer-app doet dezelfde meting met de sensoren van een telefoon. Allebei meten ze de ATR; de verschillen zitten in gemak, vastleggen en consistentie.
| Fysieke scoliometer | Digitale app | |
|---|---|---|
| Wat het meet | ATR | ATR |
| Metingen bijhouden | Met de hand noteren | Metingen kunnen worden opgeslagen en in de tijd gevolgd |
| Beschikbaarheid | Apart aan te schaffen instrument | Zit al in je zak |
| Consistentie | Hangt af van degene die meet | Hangt af van degene die meet; aanwijzingen op het scherm helpen |
Hoe je de getallen leest
Dit zijn breed gebruikte screeningsdrempels, geen diagnoses:
- Onder 5° — meestal als laag beschouwd; blijf met regelmaat controleren, zeker tijdens de groeispurt van een kind.
- 5°–6° — de moeite van het opvolgen waard, en een reden om kinderen met overgewicht te verwijzen, bij wie een kromming makkelijker over het hoofd wordt gezien.
- 7° of meer — de algemeen aanvaarde drempel voor verwijzing naar een zorgverlener. Het is ook de grens die de Nederlandse JGZ-richtlijn aanhoudt.
- Een stijgende lijn — een toename van 2° of meer tussen twee metingen is reden voor beoordeling, ook als het getal zelf nog meevalt. Verandering telt net zo zwaar als één losse meting.
Scoliosescreening in Nederland
Nederland heeft geen bevolkingsonderzoek naar scoliose. Tot ongeveer 2009 hoorde de buigtest bij het standaardaanbod van de jeugdgezondheidszorg, maar die screening is toen gestopt en de bijbehorende JGZ-richtlijn Methodiek Onderzoek Scoliose is op 6 november 2014 formeel ingetrokken. Het TNO-rapport dat daaraan voorafging (Wel of niet screenen op scoliose?, 2014) concludeerde dat de screeningstest onvoldoende valide was — een sensitiviteit van 56% en een positief voorspellende waarde van 2,6% — en adviseerde de screening niet opnieuw in te voeren.
Wat er wél gebeurt, staat in de JGZ-richtlijn Houding en bewegen (2020). Die beveelt aan om tussen 9 en 11 jaar te vragen of scoliose in de familie voorkomt, en om kinderen met een positieve familieanamnese vanaf ongeveer 10 jaar — vóór de groeispurt — extra te controleren met de buigtest. Voor het vervolg houdt de richtlijn deze grenzen aan: bij een hoek onder 7° en onvoltooide groei volgt controle na zes maanden, en bij 2° of meer toename een verwijzing naar de (kinder)orthopeed; bij een hoek van 7° of meer volgt meteen een verwijzing. Omdat er geen bevolkingsonderzoek is, wordt een kromming in Nederland vaak als eerste thuis opgemerkt. Een scoliometermeting geeft je dan een objectief getal om mee naar de huisarts te gaan.
Wanneer een meting beoordeeld moet worden
Laat het beoordelen als een meting de verwijsdrempel haalt, als metingen in de loop van de tijd oplopen, of als je daarnaast ongelijke schouders, een uitstekend schouderblad, een scheve taille of een zichtbare ribbult bij vooroverbuigen ziet. Een scoliometer helpt je die beslissing eerder te nemen — hij neemt hem niet voor je. Twijfel je, overleg dan met een professional.
Download de Scoliometer App
Beschikbaar voor iPhone en Android.
Gebruikt door zorgverleners en gezinnen in meer dan 75 landen.
Veelgestelde vragen
- Meet een scoliometer de cobbhoek?
- Nee. Hij meet de romprotatiehoek op het oppervlak van de rug. De cobbhoek wordt door een arts op een röntgenfoto gemeten.
- Kan een scoliometer scoliose vaststellen?
- Nee. Het is een hulpmiddel bij screening. Voor een diagnose is onderzoek door een professional nodig, meestal met beeldvorming.
- Bij welke scoliometerwaarde is er reden tot zorg?
- Ongeveer 7° is de gebruikelijke verwijsdrempel (5° bij kinderen met overgewicht), maar een stijgende lijn is op elk niveau ook een reden om het te laten beoordelen.
- Kunnen ouders thuis een scoliometer gebruiken?
- Ja. De buigtest is eenvoudig uit te voeren, en thuis meten tussen controles door is een gebruikelijke en passende toepassing.
Gerelateerde gidsen
- Hoe gebruik je een scoliometer — stap voor stap de techniek voor een meting die je kunt herhalen.
- Wat is een normale scoliometerwaarde? — de screeningsdrempels van 5° en 7° uitgelegd.
- ATR versus cobbhoek — waarom een meting aan de oppervlakte geen röntgenfoto kan vervangen.
- De buigtest van Adams — de houding waarin de meting wordt gedaan.
Bron: van West HM, Herfkens J, Rutges JPHJ, e.a. The smartphone as a tool to screen for scoliosis, applicable by everyone. European Spine Journal 2022;31:990–995. Dit onderzoek, uitgevoerd in het Erasmus MC in Rotterdam, beoordeelde smartphonemeting van de ATR als methode en evalueerde geen specifieke app.